2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie jak najszybszej nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

ZAPYTANIE NR 1070
Wpłyneło dnia: 06-02-2008, Ogłoszone dnia: 28-02-2008 - posiedzenie nr 9
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Sprawiedliwości
Szanowny Panie Ministrze! Minęły dwa lata od uchwalenia ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i czas ten pokazał, że bez dalszych zmian legislacyjnych nie można szybko i skutecznie pomagać ofiarom przemocy w rodzinie. Podstawowym problemem jest dziś faktyczny brak możliwości odizolowania sprawcy od ofiary bezpośrednio po akcie agresji. W dalszym ciągu to ofiara musi uciekać przed sprawcą, a pomoc państwa sprowadza się do zapewnienia jej noclegu. Po raz kolejny nie cierpi więc winowajca, tylko osoba pokrzywdzona. To znęcający się nad rodziną powinien opuścić mieszkanie, a nie przestraszona matka z dziećmi. Do tego potrzebna jest jednak jak najszybsza nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Konieczne jest wprowadzenie uregulowań pozwalających organom ścigania na natychmiastowe odizolowanie sprawcy od ofiary. Należy również rozważyć nadzór prokuratora nad sprawcą przemocy, a także określić precyzyjnie, jak długo sprawca powinien być pozbawiony możliwości kontaktu z ofiarą. Jest faktem oburzającym, że przez tyle lat prawo nie tylko nie jest skutecznie egzekwowane, ale nie potrafi ochronić tych najsłabszych, najbardziej potrzebujących pomocy. Szanowny Panie Ministrze! Czy rząd w najbliższym czasie podejmie działania legislacyjne ostatecznie rozwiązujące ten wstydliwy, a zarazem dramatyczny problem społeczny? Z wyrazami szacunku Poseł Danuta Pietraszewska
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Marian Cichosz - sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości
Wpłyneła dnia: 10-03-2008, Ogłoszona dnia: 27-03-2008 - posiedzenie nr 11
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Danuty Pietraszewskiej w sprawie nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, przesłaną pismem z dnia 20 lutego 2008 r., nr SPS-023-1070/08, uprzejmie przedstawiam, co następuje. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493) nakłada obowiązek realizowania zadań w zakresie tej problematyki przede wszystkim na organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego, które mają współdziałać z organizacjami pozarządowymi oraz kościołami i związkami wyznaniowymi w udzielaniu pomocy osobom dotkniętym przemocą. Przepisy art. 13-15 powołanej ustawy, odnosząc się bezpośrednio do postępowań karnych, wyposażają również sąd w instrumenty pozwalające - przy spełnieniu określonych warunków - na poprawę sytuacji osób pokrzywdzonych przemocą w rodzinie. W szczególności art. 14 ustawy stanowi, że jeżeli zachodzą przesłanki dla zastosowania tymczasowego aresztowania wobec oskarżonego o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec członka rodziny, sąd może zamiast tymczasowego aresztowania zastosować dozór policji, pod warunkiem, że oskarżony opuści lokal zajmowany wspólnie z pokrzywdzonym, w wyznaczonym przez sąd terminie, i określi miejsce pobytu. Obowiązująca ustawa jest instrumentem prawnym, wprowadzonym w celu zwiększenia skuteczności zapobiegania i zwalczania negatywnych zjawisk społecznych związanych z tego rodzaju patologiami. Tzw. warunkowy dozór policji stanowi swoisty ˝szantaż procesowy˝, stosowany wobec sprawcy przemocy w rodzinie, wobec którego istnieją przesłanki do orzeczenia najsurowszego środka zapobiegawczego. Jest to możliwość odstąpienia od zastosowania przez sąd tymczasowego aresztowania pod warunkiem opuszczenia przez sprawcę lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Taki sposób oddziaływania na osoby używające przemocy w rodzinie jest istotnym elementem reakcji na ich zachowanie, który może wpłynąć na jego zmianę. Usytuowanie instytucji tzw. warunkowego dozoru policji w systematyce ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie powoduje sytuację, w której zasady stosowania środków zapobiegawczych w toku prowadzonego postępowania karnego nie są skumulowane w ustawie procesowej. Tego rodzaju dezintegracja może być jedną z przyczyn niewłaściwego stosowania w praktyce przepisu o ˝warunkowym dozorze policji˝. Jak wynika z informacji nadesłanych przez prokuratury apelacyjne, w 2007 r. na ogólną liczbę 17 217 podejrzanych o przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec członka rodziny sądy w toku prowadzonych postępowań przygotowawczych zastosowały tryb określony w art. 14 u.o.p.r. jedynie wobec 120 osób. Wskazać należy, że liczba podejrzanych o popełnienie takiego przestępstwa, wobec których sąd na wniosek prokuratora zastosował tymczasowe aresztowanie, wyniosła 1924, przy czym 173 wnioski prokuratora o zastosowanie tego środka zapobiegawczego nie zostały uwzględnione przez sąd. Relatywnie wąski zakres stosowania w postępowaniu przygotowawczym omawianego przepisu wynika przede wszystkim z braku realnych możliwości wyprowadzenia się podejrzanego do odrębnego lokalu, a zapewnienie takiego lokalu pozostaje poza kompetencjami sądu i prokuratury. W praktyce postępowania o przestępstwa określone w art. 207 K.k. dotyczą osób wywodzących się z ubogich warstw społecznych, o niskiej świadomości prawnej, a sprawcy tego rodzaju czynów to często osoby nadużywające alkoholu lub wykazujące przejawy niedostosowania społecznego. Pokrzywdzonymi w takich sprawach często są kobiety, które nie mają własnych dochodów. Istnieje w związku z tym niebezpieczeństwo pogorszenia dotychczasowych warunków życiowych osób pokrzywdzonych (utrata źródła utrzymania), jak również utrudnienia kontaktów podejrzanego z dziećmi, wobec których nie dokonywał czynów zabronionych. W odniesieniu do omawianej problematyki w Ministerstwie Sprawiedliwości aktualnie prezentowany jest pogląd o zasadności zlokalizowania przepisu dotyczącego ˝warunkowego dozoru Policji˝ w systematyce Kodeksu postępowania karnego. Należy przy tym mieć na uwadze orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika, że normy prawne ingerujące w podstawowe prawa i wolności obywateli powinny być konstruowane z najwyższą starannością. Dla oceny zgodności sformułowania określonego przepisu prawa z wymaganiami poprawnej legislacji istotne są przy tym trzy założenia. Po pierwsze, każdy przepis ograniczający konstytucyjne wolności lub prawa winien być sformułowany w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom. Po drugie, przepis ten powinien być na tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita wykładnia i stosowanie. Po trzecie, przepis taki winien być tak ujęty, aby zakres jego zastosowania obejmował tylko te sytuacje, w których działający racjonalnie ustawodawca istotnie zamierzał wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dna 30 października 2001 r., sygn. K 33/00). Ograniczenie prawa do wolności osobistej (...) musi spełniać standard konstytucyjny i konwencyjny, a zatem musi być konieczne, tj. niezbędne, przydatne i proporcjonalne (J. Skorupka, Konstytucyjny i konwencyjny standard tymczasowego aresztowania, ˝Państwo i Prawo˝ z 2007 r., Nr 7, poz. 57). Na gruncie obowiązujących aktualnie przepisów alternatywą, jaką sąd przedstawia oskarżonemu, jest zastosowanie tymczasowego aresztowania albo odstąpienie od zastosowania tego środka pod warunkiem, że oskarżony opuści lokal zajmowany wspólnie z pokrzywdzonym i określi miejsce pobytu. Sąd wyznacza jedynie termin opuszczenia lokalu. Takie ukształtowanie omawianej instytucji wydaje się być właściwe. Decyzja o warunkowym odstąpieniu od tymczasowego aresztowania podejmowana jest przez niezawisły sąd, a podejrzany ma zagwarantowaną możliwość skorzystania z dobrodziejstwa tej instytucji, jeżeli jest w stanie określić inne miejsce swojego czasowego pobytu. Celem stosowania środków zapobiegawczych jest konieczność zapewnienia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także zapobieżenie popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa. Obowiązujące przepisy gwarantują prokuratorowi możliwość podejmowania skutecznych działań w tym zakresie. Odmienny charakter instytucji przewidzianej w art. 14 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie podkreślony został w uzasadnieniu projektu powołanej ustawy (druku nr 3639 Sejmu IV kadencji), w którym stwierdzono, iż ˝jednymi z najistotniejszych postanowień projektu są te, mające na celu ochronę ofiary przemocy, przez ograniczenie swobody zachowania osoby używającej przemocy wobec osób bliskich˝. Stosowanie tego rodzaju środków, które bezpośrednio ingerują w istotę praw i wolności obywateli, powinno należeć do kompetencji sądu. W odniesieniu do uregulowań dotyczących praw i ochrony ofiar przestępstw w postępowaniu karnym, uregulowanych w decyzji ramowej Rady z dnia 15 marca 2001 r. nr 2001/220/WSiSW o statusie pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, należy stwierdzić, że z przepisów powołanej decyzji nie wynika wprost zobowiązanie państw członkowskich do wprowadzenia środków zapobiegawczych w postaci zakazu zbliżania się oskarżonego do pokrzywdzonego, połączonego z zobowiązaniem oskarżonego do opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Artykuł 2 decyzji ramowej nakłada na państwa obowiązek m.in. uznawania praw i uzasadnionych interesów ofiar, w szczególności w zakresie postępowania karnego. Prawa te i interesy wyrażone zostały w kolejnych przepisach decyzji ramowej, w tym również w art. 8, który dotyczy prawa do ochrony. Ustęp 1 powołanego przepisu zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony ofiar i innych osób w nim wskazanych, w szczególności w odniesieniu do ich bezpieczeństwa i ochrony prywatności w sytuacjach, w których istnieje poważne ryzyko odwetu lub niezbity dowód poważnego zamiaru naruszenia ich prywatności. Kolejne ustępy powołanego artykułu wskazują kierunek i zakres działań państw członkowskich koniecznych do osiągnięcia tych celów. Chodzi tutaj o ochronę prywatności i obrazu fotograficznego ofiar w postępowaniu sądowym, stworzenie warunków umożliwiających uniknięcie kontaktu ofiar z przestępcami w pomieszczeniach sądowych oraz ochronę ofiar przed skutkami dostarczania dowodów na sali rozpraw. Omawiany przepis nie dotyczy stosowania środków zapobiegawczych, nie odnosi się również do wprowadzania środków skierowanych przeciwko sprawcom przestępstw. Nadmienić należy, że w toku prac związanych z implementacją omawianej decyzji ramowej wprowadzono zmiany do treści art. 253 K.p.k. w zakresie dostępu pokrzywdzonego do informacji w przedmiocie tymczasowego aresztowania oraz dodano w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy nowy art. 168a, dotyczący informowania pokrzywdzonego o opuszczeniu przez skazanego zakładu karnego. W pozostałym zakresie uznano, że prawo polskie zapewnia realizację postanowień decyzji. Z powyższych względów w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, przygotowanym w Departamencie Wykonania Orzeczeń i Probacji. Działania mające na celu wprowadzenie do Kodeksu postępowania karnego instytucji ˝warunkowego dozoru policji˝ oraz uchylenie art. 14 u.p.p.r., będą kontynuowane w ramach kolejnych nowelizacji ustawy karnej procesowej. Sekretarz stanu Marian Cichosz