2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie odszkodowania dla byłych właścicieli nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przed 1999 r.

ZAPYTANIE NR 13532
Wpłyneło dnia: 15-12-2009, Ogłoszone dnia: 07-01-2010 - posiedzenie nr 58
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Skarbu Państwa, Minister Infrastruktury
W 1998 r. ustawodawca zdecydował się ostatecznie objąć nieruchomości przejęte pod drogi publiczne wywłaszczeniem z mocy prawa i uregulować zasady wypłaty stosownych odszkodowań. Uczynił to w przepisach art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczna (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.). Artykuł ten przewidywał, że nieruchomości pozostające 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, 1 stycznia 1999 r. przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis ten regulował też tryb wypłaty rekompensaty z tytułu wywłaszczenia. Źródłem największych i wciąż aktualnych kontrowersji pozostaje nie tyle sama koncepcja wywłaszczenia ex lege na podstawie art. 73 ust. 1 ww. ustawy, ile mechanizm rekompensat z tego tytułu opisany także w art. 73 ustawy. Po pierwsze, mimo że przejście własności na Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego nastąpiło z mocy ustawy 1 stycznia 1999 r., to uzyskanie stosownego odszkodowania z tego tytułu było możliwe najwcześniej dwa lata po tym terminie. Stosownie bowiem do art. 73 ustawy odszkodowanie mogło być ustalone i wypłacone na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. (następnie roszczenia odszkodowawcze wygasały). Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowiła wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną, a nie według stanu z dnia ustalenia czy wypłaty odszkodowania (art. 73 ust. 5 ustawy) Po drugie, skuteczność starań o rekompensatę była w zasadzie uwarunkowana uprzednim wydaniem przez wojewodę deklaratoryjnej decyzji administracyjnej, która stwierdzała dokonaną z mocy samego prawa zmianę stosunków własnościowych, a jednocześnie stanowiła podstawę wpisu do księgi wieczystej (art. 73 ustawy). Przed wydaniem tej decyzji postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania było właściwie bezprzedmiotowe. Toteż wielu byłych właścicieli wstrzymywało się z wystąpieniem o rekompensatę do czasu uzyskania decyzji właściwego wojewody. W praktyce okazywało się, że uzyskanie tej decyzji, która jedynie stwierdzała stan wprowadzony ustawą, stanowiło problem. Konstrukcja prawna przyjęta w art. 73 ustawy wzbudziła liczne wątpliwości, w szczególności dotyczące jej zgodności z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony prawa własności (art. 21 i art. 64 Konstytucji RP) oraz art. 1 protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Kilkakrotnie różne elementy przepisu art. 73 ustawy badał Trybunał Konstytucyjny, w każdym przypadku oddalając zarzuty niekonstytujności. Także ostatnio na skutek wniosku skierowanego przez rzecznika praw obywatelskich Trybunał Konstytucyjny badał konstytucyjność art. 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim zezwala na wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej przez wojewodę. Wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. (sygn. akt p 33/07) Trybunał Konstytucyjny ostatecznie zamknął furtkę do uzyskania odszkodowania byłym właścicielom nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, którzy do końca 2005 r. nie złożyli stosownych wniosków o rekompensatę, wymaganych przepisami z 1998 r. Oznacza to, że wielu byłych właścicieli nigdy nie otrzyma odszkodowania. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego właściciele pozbawieni rekompensaty nie dysponują już środkami odwoławczymi na gruncie prawa polskiego. Skala roszczeń, które z tego powodu mogą nie doczekać się zaspokojenia, jest prawdopodobnie bardzo znacząca. Dla niektórych rozwiązaniem może być złożenie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który badając sprawę państwa P. w wyroku z dnia 7 lipca 2009 r. podzielił ich zarzut naruszania przez Polskę prawa do poszanowania mienia. Dlatego, mając powyższe na uwadze, przedkładam Panom Ministrom interpelację i wnoszę o podjęcie działań w celu zmiany treści przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.) w sposób umożliwiający osobom, które utraciły własność nieruchomości zajętej pod budowę drogi publicznej, złożenie wniosku w celu uzyskania odszkodowania za poniesioną szkodę materialną, co pozwoli, wprawdzie późno, zniwelować poczucie doznanej krzywdy i niesprawiedliwości. Szanowni Panowie Ministrowie, czy w najbliższym czasie zostaną podjęte działania legislacyjne, które zmienią ten krzywdzący dla właścicieli nieruchomości stan prawny? Z wyrazami szacunku Poseł Danuta Pietraszewska
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Aleksander Grad - minister skarbu państwa; Olgierd Dziekoński - podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury
Wpłyneła dnia: 08-01-2010 Ministerstwo Skarbu Państwa; 10-02-2010 Ministerstwo Infractruktury, Ogłoszona dnia: 21-01-2010 - posiedzenie nr 59 Ministerstwo Skarbu Państwa; 18-02-2010 - posiedzenie nr 61 Ministerstwo Infrastruktury
MINISTERSTWO SKARBU PAŃSTWA Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją poselską posła Rzeczypospolitej Polskiej pani Danuty Pietraszewskiej (znak: SPS-023-13532/09) skierowaną do ministra skarbu państwa w sprawie przyznania odszkodowania dla byłych właścicieli nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przed 1999 r. uprzejmie wyjaśniam, iż w zakresie wywłaszczeń nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa uregulowanych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 Nr 261, poz. 2603) oraz zgodnie z art. 3 ust. l niniejszej ustawy, organem właściwym jest minister infrastruktury. Pragnę zauważyć, iż minister skarbu państwa nie sprawuje również nadzoru nad organami, które zgodnie z art. 73 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872, z późn. zm.) są właściwe w zakresie ustalania i wypłaty odszkodowań w związku z przejęciem na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, ani też nad wojewodami wydającymi decyzje stanowiące podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejęcia na własność Skarbu Państwa wywłaszczanych nieruchomości. Jednocześnie wyjaśniam, iż do wyłącznych kompetencji ministra infrastruktury należy nadzór nad indywidualnymi postępowaniami w kwestii ustalania i wypłacania przez właściwych starostów odszkodowań według zasad i trybu określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.) Mając na uwadze powyższe, pragnę podkreślić, iż minister skarbu państwa nie posiada kompetencji w zakresie wystąpienia z inicjatywą legislacyjną polegającą na zmianie treści przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.). Zgodnie z art. 9a ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. 2007 Nr 65, poz. 437 t.j.) w związku z art. 3 ust. l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 Nr 261, poz. 2603) wyjaśniam, iż ministrem odpowiedzialnym za dział obejmujący budownictwo, gospodarkę przestrzenną i mieszkaniową jest minister infrastruktury. Z poważaniem Minister Aleksander Grad   MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem Pana Marszałka z dnia 18 stycznia 2010 r., znak SPS-023-13532/10, przekazującym interpelację pani poseł Danuty Pietraszewskiej z dnia 11 grudnia 2009 r. w sprawie odszkodowania dla byłych właścicieli nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przed 1999 r., uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Poruszone przez panią poseł sprawy dotyczą przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.), którego celem było uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, a jednocześnie umożliwienie byłym właścicielom tych nieruchomości uzyskanie należnego odszkodowania. Zważywszy na fakt, iż niniejsze wystąpienie jest w ostatnim okresie kolejną interpelacją poselską w sprawie regulowanej na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...), chciałbym przypomnieć, że szczegółowych wyjaśnień na temat stosowania wyżej przywołanego przepisu udzieliłem Panu Marszałkowi w piśmie z dnia 31 marca 2009 r., w związku z interpelacją pani poseł Barbary Bartuś z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie dróg publicznych wybudowanych na terenach prywatnych (SPS-023-8383/09). Przedawnienie roszczeń majątkowych regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Jak natomiast wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 lutego 1991 r., sygn. akt III CRN 500/90, przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, dopuszczenie bowiem możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strony pozostawałyby przez dziesiątki lat w niepewności co do swojej sytuacji prawnej. Wychodząc z postulatem zmiany art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające (...) w części dotyczącej wygaśnięcia roszczenia odszkodowawczego, należałoby mieć na uwadze, iż termin przewidziany w tym przepisie już upłynął i obecnie na gminach i Skarbie Państwa nie ciąży obowiązek ustalania i wypłaty odszkodowania. Można zatem powiedzieć, iż z tą chwilą podmioty te nabyły prawo podmiotowe negatywne. Pozbawienie ich tego prawa oznaczałoby sprzeniewierzenie się zasadzie ochrony praw dobrze nabytych oraz zasadzie niedziałania prawa wstecz, a także zasadzie pewności, stałości i przewidywalności prawa, a tym samym naruszenie zasady państwa prawnego ustalonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające (...) wskazuje, że nie jest możliwe skorzystanie z przysługującego prawa do odszkodowania przez osobę, która nie złożyła stosownego wniosku w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu wygaśnięcie roszczenia jest definitywne i nieodwracalne. Roszczenie, które wygasło, nie może odzyskać bytu prawnego bez względu na okoliczności. Należy zauważyć, że w podobnej sprawie dotyczącej przekroczenia terminu na złożenie wniosku w zakresie realizacji roszczeń majątkowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 666/2007, podniósł, że bez znaczenia jest kwestia świadomości i wiedzy strony ubiegającej się oraz jej ewentualnego zawinienia przekroczenia terminu do złożenia wniosku. Chciałbym także podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny już kilkakrotnie zajmował stanowisko w sprawie zgodności omawianego przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. I tak, mając na uwadze treść uzasadnień: wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r. - sygn. akt P. 5/99 oraz wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. - sygn. akt SK 11/02, orzekających o zgodności regulacji zawartej w art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) z ustawą zasadniczą oraz ustawodawstwem europejskim, należy stwierdzić, że przyjęta w art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) konstrukcja prawno-proceduralna umożliwiała swobodne ubieganie się o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, chociaż od samych zainteresowanych wymagała zachowania dbałości o swoje prawo. W dniu 15 września 2009 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie zgodności art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczeń o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania przez wojewodę decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy. Trybunał ponownie orzekł, że wyżej przywołany przepis art. 73 ust. 4 jest zgodny z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając ten wyrok (sygn. akt P 33/07), trybunał ponownie wskazał, że art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) reguluje wywłaszczenie nieruchomości prywatnych zajętych pod drogi publiczne i ma charakter porządkujący stany faktyczne, jakie zaistniały przed końcem 1998 r. Realizacja tego przepisu następuje przez dwa odrębne postępowania administracyjne. W jednym z nich wojewoda potwierdza w drodze decyzji, że konkretna nieruchomość została wywłaszczona na podstawie wyżej wskazanego przepisu z dniem 1 stycznia 1999 r. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny. W odrębnym zaś postępowaniu, tylko na wniosek byłego właściciela takiej nieruchomości, starosta orzeka o wysokości odszkodowania za utraconą własność. Trybunał wskazał, że wniosek byłego właściciela nieruchomości o odszkodowanie ma dwojaki charakter. Po pierwsze stanowi, że były właściciel domaga się odszkodowania za wywłaszczenie. Po drugie, stanowi żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Trybunał podkreślił także, że każdy z byłych właścicieli miał możliwość wystąpienia o odszkodowanie jak również w sprawie potwierdzenia wywłaszczenia nieruchomości przez wojewodę, zważywszy, iż ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające (...) została ogłoszona w dniu 28 października 1998 r., a termin składania wniosków o odszkodowanie został ustalony na okres od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, w sprawie toczącej się ze skargi Polańscy przeciwko Polsce (sygn. 21700/02), badał sposób realizacji przez polskie władze roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługującego skarżącym. W wyroku z dnia 7 lipca 2009 r. wydanym w przedmiotowej sprawie trybunał stwierdził naruszenie przez państwo polskie art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 i z 1998 r. Nr 147, poz. 962) i zasądził na rzecz skarżących odszkodowanie. Głównym powodem przyznania odszkodowania były jednak opóźnienia w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, nie zaś procedura wywłaszczenia przewidziana w art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreślał natomiast dopuszczalność stosowania przez państwo takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym. Biorąc pod uwagę przywołane wyroki Trybunału Konstytucyjnego, a zwłaszcza wyrok trybunału z dnia 15 września 2009 r., a także uzasadnienie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 lipca 2009 r., uprzejmie informuję Pana Marszałka, iż resort infrastruktury nie przewiduje podejmowania działań zmierzających do przywrócenia terminu na składanie wniosków o wypłatę odszkodowań za grunty przejęte pod drogi publiczne. Jednocześnie chciałbym podkreślić, że wprowadzenie nowych przepisów, poszerzających krąg osób uprawnionych do uzyskania odszkodowania za grunty przejęte pod drogi publiczne, wymagałoby przeprowadzenia szerokich konsultacji, w tym zwłaszcza uzyskania akceptacji strony samorządowej, ponieważ rozwiązanie to znacząco wpłynęłoby na wysokość wydatków budżetu Skarbu Państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Przekazując Panu Marszałkowi powyższe wyjaśnienia dotyczące poruszonych w interpelacji z dnia 11 grudnia 2009 r. zagadnień, wyrażam nadzieję, że przyczynią się one do wyeliminowania zaistniałych wątpliwości dotyczących zgodności art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyrazami szacunku Podsekretarz stanu Olgierd Dziekoński