2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po nowelizacji ustawy

ZAPYTANIE NR 19547
Wpłyneło dnia: 10-07-2013, Ogłoszone dnia: 25-07-2013 - posiedzenie nr 46
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Pracy i Polityki Społecznej

W związku z interwencjami mieszkańców w moim biurze poselskim dotyczącymi zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego kieruję do Pana Ministra interpelację w tej sprawie. Do 2009 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mieli tylko rodzice dzieci niepełnosprawnych. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego rozszerzyło katalog osób uprawnionych do otrzymywania tego świadczenia na wszystkich członków rodziny. Nowelizacja, która weszła w życie w 2010 r. spowodowała niemal trzykrotny wzrost wypłacanych świadczeń. Najnowsza nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych miała wykluczyć nadużycia przy pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ często zdarzało się, że świadczenie pobierane było przez osoby, które tylko „na papierze” opiekowały się niepełnosprawnymi członkami rodzin. Wprowadzenie kryterium dochodowego (623 zł/os.) spowodowało, że wiele uczciwych osób wraz z utratą świadczenia straciło także ubezpieczenie zdrowotne, a standard życia rodziny z osobą wymagającą 24 godzinnej opieki uległ znacznemu pogorszeniu. Wprowadzone kryteria odbierają wielu osobom możliwość godnego życia. Dla rodzin, których członkowie ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym nie mogą podjąć pracy, bądź zrezygnowały z zatrudnienia na rzecz opieki nad nim, świadczenie pielęgnacyjne gwarantuje ubezpieczenie emerytalne i zdrowotne. Ze względu na brak środków finansowych uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia świadczenie pielęgnacyjne daje możliwość przynajmniej częściowego pokrycia kosztów związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną takich jak leki czy np. niezbędny sprzęt (np. materac przeciwodleżynowy). Świadczenie pielęgnacyjne w pewnym stopniu pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb osoby niepełnosprawnej, a opiekunowi rekompensuje niemożność zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania 24-godzinnej opieki nad niepełnosprawnym. Uważam, że konieczna jest ponowna nowelizacja, która uwzględni szerszą grupę uczciwych odbiorców tego świadczenia, którego zasadność powinny weryfikować ośrodki pomocy społecznej poprzez dokładne wywiady środowiskowe. Kryterium dochodowe w tej wysokości degraduje rodziny spycha je w sferę skrajnego ubóstwa. W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra pytanie: Czy Ministerstwu znane są skutki tej niefortunnej nowelizacji i czy zamierza podjąć kroki aby umożliwić szerszej grupie uczciwych odbiorców świadczenia jego pobieranie?

ODPOWIEDŹ
Nadawca: Elżbieta Seredyn - podsekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej
Wpłyneła dnia: 02-08-2013, Ogłoszona dnia: 29-08-2013 - posiedzenie nr 47

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na wystąpienie z dnia 16 lipca  2013 r., znak sprawy: SPS-023-19547/13, dotyczące interpelacji poseł Danuty  Pietraszewskiej (PO) w sprawie zasad przyznawania świadczenia  pielęgnacyjnego po nowelizacji ustawy uprzejmie informuję.  Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach  rodzinnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), która weszła w życie 1  stycznia 2013 r. zmieniła zasady przyznawania prawa do świadczenia  pielęgnacyjnego oraz wprowadziła nowe świadczenie – specjalny zasiłek  opiekuńczy.  W wyniku przyjętych zmian prawo do świadczenia pielęgnacyjnego  przyznawane na podstawie m.in. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.)  przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej  rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o  wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których  zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i  opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym  stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o  niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej  opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.  Ponadto zgodnie z m.in. 17 ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne  przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie  później niż do ukończenia 18. r.ż. lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole  wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. r.ż. Na mocy powyższych przepisów beneficjentami świadczenia pielęgnacyjnego  stają się przede wszystkim rodzice opiekujący się niepełnosprawnymi członkami  rodzin, których niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 18. r.ż. lub  w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 25. r.ż. Osoby  wymagające opieki, których niepełnosprawność powstała w tym przedziale  wiekowym, są z reguły osobami niesamodzielnymi ekonomicznie, które ze  względu na kontynuację nauki i niepodejmowanie aktywności zawodowej nie  miały możliwości wypracowania własnych źródeł dochodu. Opiekunowie tej  grupy osób, którzy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy  zarobkowej, wymagają więc szczególnego wsparcia ze strony państwa. Osoby  dorosłe, których niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa lub  nauki, co do zasady, miały możliwość wypracowania własnych źródeł dochodu  (emerytura, renta), co może pozwolić na sfinansowanie lub współfinansowanie  opieki, bez konieczności dodatkowego wsparcia ze strony budżetu państwa w  postaci świadczenia pielęgnacyjnego.  Jednakże świadczenie pielęgnacyjne otrzymywać mogą również inne osoby,  na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc w tej grupie mogą się znaleźć także dzieci sprawujące opiekę nad wymagającymi opieki niepełnosprawnymi  rodzicami czy osoby opiekujące się niepełnosprawnym rodzeństwem, o ile  niepełnosprawność osób wymagających opieki powstała w wyżej wskazanym  przedziale wiekowym oraz spełnione są pozostałe warunki niezbędne do  przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, mając także na uwadze ograniczone środki  budżetowe, aktualnym kierunkiem działań rządu jest przede wszystkim  zwiększenie wsparcia dla tej grupy osób otrzymujących świadczenie  pielęgnacyjne.  Efektem tego kierunku działań jest przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 26 marca 2013 r. uchwała nr 48/2013 w sprawie ustanowienia rządowego programu  wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.  U. z dnia 29 marca 2013 r. poz. 413). Na mocy ww. uchwały i rozporządzenia  osoby spełniające aktualne warunki m.in. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. warunki określone w brzmieniu ww. przepisu obowiązującym od dnia 1  stycznia 2013 r., mające w kwietniu, maju, czerwcu, lipcu, sierpniu, wrześniu,  październiku, listopadzie lub grudniu 2013 r. ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego otrzymają dodatkowe świadczenie w wysokości 200 zł miesięcznie. Od 1 lipca 2013 r. ustawowa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosi  620 zł miesięcznie (poprzednio 520 zł). Ponadto osobom, które spełniają nowe  warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w okresie od kwietnia do grudnia 2013 r. przysługuje dodatkowo 200 zł miesięcznie w ramach ww.  rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne –  łączna wysokość wsparcia dla osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne  spełniających nowe warunki wynosi obecnie 820 zł miesięcznie.  Zgodnie z wypowiedzią pana premiera Donalda Tuska z dnia 12 marca 2013 r. po zakończeniu realizacji ww. programu planuje się dalsze podwyższanie  wysokości świadczenia pielęgnacyjnego – od początku 2014 r. świadczenie to ma  się zwiększać tak, aby w ciągu pięciu lat osiągnąć pułap płacy minimalnej.  Opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy nie spełnią nowych warunków  do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (w szczególności ww. warunku daty  powstania niepełnosprawności), mogą ubiegać się o nowe świadczenie  opiekuńcze – specjalny zasiłek opiekuńczy. Specjalny zasiłek opiekuńczy  adresowany jest przede wszystkim do osób sprawujących opiekę nad  niepełnosprawnymi osobami starszymi, które znajdują się w trudnej sytuacji  materialnej (o najniższych dochodach), a które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje osobom, na których  zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego wynosi 520 zł miesięcznie. Jednym z warunków przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie kryterium dochodowego 623 zł na osobę w rodzinie. Jest to takie samo kryterium, jakie dotyczy przyznawania innych świadczeń rodzinnych dla rodzin z niepełnosprawnym dzieckiem. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekroczy 623 zł w ujęciu netto, tj. po odliczeniu należnego podatku oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Od 1 listopada 2014 r. kryterium to wyniesie 664 zł, co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959).  Specjalny zasiłek opiekuńczy adresowany jest więc do rodzin, które w warunkach najczęściej więcej niż jednego gospodarstwa domowego mają niskie dochody. Należy mieć bowiem na względzie, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego najczęściej mamy do czynienia z dwoma różnymi gospodarstwami domowymi – dwoma rodzinami, które łącznie mogą angażować swój potencjał opiekuńczy i materialny do rozwiązania kwestii opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w przypadku rodziców niepełnosprawnego dziecka jest to jedno, zazwyczaj mniej liczne gospodarstwo domowe, w związku z czym mają oni ograniczoną możliwość sięgania po pomoc przy rozwiązaniu problemu sprawowania opieki i ponoszenia jej kosztów. O specjalny zasiłek opiekuńczy ma prawo ubiegać się również współmałżonek osoby niepełnosprawnej, a jego prawo wynika z istniejącego na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego między małżonkami. Obowiązujące od 1 stycznia 2013 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w odróżnieniu od poprzednich regulacji, nie wprowadzają bowiem ograniczenia w możliwości pobierania tego świadczenia przez współmałżonka. Poza wyżej wymienionymi świadczeniami opiekuńczymi osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie mogą ubiegać się o szereg świadczeń na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są przez właściwe dla miejsca zamieszkania osoby/rodziny ośrodki pomocy społecznej i mogą być przyznawane w formie pieniężnej lub niepieniężnej, w tym usług. Bardzo istotną formą wspierania osób niepełnosprawnych są specjalistyczne usługi opiekuńcze, które należy rozumieć jako usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, m.in. pielęgniarki, rehabilitantów, psychologów i pedagogów. Rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych, warunki i tryb ich ustalania, a także kwalifikacje osób je świadczących określone są w rozporządzeniu ministra polityki społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych z dnia 22 września 2005 r. (Dz. U. Nr 189, poz. 1598, z późn. zm.). Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być świadczone także w ośrodkach wsparcia. Ośrodek wsparcia jest dzienną formą pomocy instytucjonalnej, w ramach której świadczone są różne usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy pomocy, w tym usługi żywieniowe. Przy ośrodkach wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkami wsparcia kierującymi swoją ofertę także do osób niepełnosprawnych, ale z zaburzeniami psychicznymi są m.in. środowiskowe domy samopomocy, dzienne domy pomocy, kluby samopomocy. Tworzenie i finansowanie takich jednostek jest zadaniem z zakresu administracji rządowej zleconej do realizacji gminie lub powiatowi. Ponadto wyjaśniam, że za opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy nie spełniają warunków do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego (m.in. przekraczają kryterium dochodowe 623 zł), a którzy zrezygnują z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej może na podstawie przepisów o pomocy społecznej opłacać składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Naliczana jest ona od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (684 zł) i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości określonej przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych jest opłacana przez okres sprawowania opieki.