2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie planowanej reformy dotyczącej zmian w OFE i ZUS

ZAPYTANIE NR 23396
Wpłyneło dnia: 13-12-2013, Ogłoszone dnia: 09-01-2014 - posiedzenie nr 58
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Finansów

Szanowny Panie Ministrze! W związku z licznymi wizytami mieszkańców regionu w moim biurze poselskim zwracam się do Pana Ministra o wyjaśnienie najczęściej podnoszonych kwestii w sprawach przenoszenia środków z OFE do ZUS. Poniżej przedstawiam Panu Ministrowi pytania, z którymi najczęściej występują petenci: 1. Czy OFE będą mogły inwestować pieniądze za granicą? 2. Jakie będą skutki finansowe dla wysokości emerytur obywateli po przeniesieniu środków z OFE do ZUS? 3. Co stanie się w wypadku, gdy ZUS nie będzie w stanie wypłacać świadczeń (jak wiadomo, już dziś ZUS jest deficytowy)? 4. Co stanie się z aktywami, które aktualnie znajdują się w OFE, w razie decyzji o przeniesieniu się do ZUS? 5. Jak będzie wyglądać dziedziczenie po osobie zmarłej części obligacyjnej przeniesionej do ZUS? 6. Czy OFE będą mogły zastąpić polskie papiery skarbowe obligacjami zagranicznymi, co mogłoby zabezpieczać np. przed stratami z polskiej giełdy? 7. Czy do ZUS zostaną przesunięte wszystkie obligacje z OFE, czy tylko obligacje skarbowe? 8. Czy istnieje jakaś różnica pomiędzy ZUS a OFE, skoro 10 lat przed emeryturą i tak środki OFE zasilą konto ZUS? W związku z powyższym chciałabym uzyskać od Pana Ministra odpowiedzi na powtarzające się pytania oraz, jeżeli to możliwe, otrzymać materiały dotyczące planowanej reformy, w szczególności te, które jasno wyjaśniają wpływ reformy na jakość życia obywateli mających podjąć decyzję o przenoszeniu środków. Jednocześnie zwracam się do Pana Ministra z pytaniem. Szanowny Panie Ministrze, czy ministerstwo planuje udostępnienie urzędom gmin materiałów wyjaśniających działanie ww. reformy, aby obywatele mieli do nich łatwy dostęp?

ODPOWIEDŹ
Nadawca: Izabela Leszczyna - sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów
Wpłyneła dnia: 27-01-2014, Ogłoszona dnia: 06-02-2014 - posiedzenie nr 60

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na przekazaną przy piśmie z dnia 31 grudnia 2013 r., sygn. SPS-023-23396/13, interpelację pani poseł Danuty Pietraszewskiej w sprawie planowanej reformy dotyczącej zmian w OFE i ZUS uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. W odniesieniu do wymienionych w interpelacji pytań uprzejmie przekazuję następujące odpowiedzi. Ad 1. Należy wskazać, że otwarte fundusze emerytalne miały możliwości inwestycji swych aktywów poza granicami kraju już na mocy wcześniej obowiązujących przepisów. Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. poz. 1717, dalej ustawa nowelizująca) utrzymuje możliwości inwestycji OFE poza granicami kraju. Jednocześnie w związku z koniecznością realizacji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie C-271/09 dotyczącej usunięcia ograniczeń w zakresie zagranicznych lokat OFE przepisy ustawy nowelizującej wprowadzają stopniowe podwyższanie limitu lokat OFE w aktywach denominowanych w walutach państw będących członkami Unii Europejskiej lub stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, lub członkami Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju odpowiednio do dnia 31 grudnia 2014 r. – 10%, w 2015 r. – 20%, i docelowo od dnia 1 stycznia 2016 r. – 30%. Ustanowienie przedmiotowego limitu w docelowej wysokości 30% oraz 3-letniego okresu przejściowego jego podnoszenia należy przy tym uznać za kompromisowe rozwiązanie kwestii będących przedmiotem negocjacji rządu RP z Komisją Europejską (KE). W trakcie uzgodnień strona polska konsekwentnie podtrzymywała stanowisko, iż podwyższanie przedmiotowego limitu powinno być odpowiednio rozłożone w czasie, mając na uwadze w szczególności konieczność zapewnienia równowagi finansowej środków gromadzonych w OFE. Harmonogram dojścia do docelowego limitu 30% powinien zapobiegać nadmiernej koncentracji ryzyka inwestycyjnego w krótkim okresie, które mogłoby zagrozić stabilności systemu zabezpieczenia społecznego, za który władze publiczne ponoszą pełną odpowiedzialność. Ad 2. Kwestie związane z przeniesieniem środków z OFE do ZUS na mocy ustawy nowelizującej należy rozpatrywać w dwóch aspektach: — przeniesienie w dniu 3 lutego 2014 r. na subkonta ZUS części aktywów OFE wyrażonych w dłużnych papierach skarbowych w łącznej kwocie odpowiadającej 51,5% jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunkach członków OFE na dzień 31 stycznia 2014 r., — przekazywanie na subkonta ZUS aktywów OFE w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa, tj. począwszy od 10 lat przed ukończeniem przez poszczególnych ubezpieczonych wieku emerytalnego. Biorąc pod uwagę pierwszy z ww. aspektów, należy wskazać, iż przeniesienie przedmiotowej części aktywów OFE nie spowoduje strat żadnego z ubezpieczonych dzięki temu, że wartość środków przeniesionych i zewidencjonowanych na subkontach nie będzie niższa niż wartość odpowiadająca wartości jednostek rozrachunkowych w dniu 3 września 2013 r., tj. w dniu poprzedzającym przedstawienie przez prezesa Rady Ministrów proponowanych zmian w systemie emerytalnym. Przyjęcie powyższej daty stanowić będzie zabezpieczenie przed ewentualnym negatywnym wpływem przedmiotowego przeniesienia aktywów na wartości jednostek rozrachunkowych lub na zmianę struktury aktywów OFE. Ponadto środki przeniesione na subkonta będą podlegały obecnym zasadom waloryzacji wskaźnikiem równym średniorocznej dynamice wartości PKB za okres ostatnich pięciu lat. Należy oczekiwać, że tempo wzrostu nominalnego PKB w kolejnych latach nie będzie niższe niż stopy procentowe polskich obligacji skarbowych, dzięki czemu przeprowadzone operacje przeniesienia części aktywów OFE na subkonta oraz ich waloryzacji nie będą miały negatywnego wpływu na wysokość przyszłych emerytur. W odniesieniu do drugiego z ww. aspektów należy natomiast podkreślić, iż wprowadzenie suwaka bezpieczeństwa ma na celu przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony wartości gromadzonych środków w ostatnim okresie oszczędzania na emeryturę, a przez to odpowiedniej wysokości przyszłych świadczeń emerytalnych. Określenie terminu 10 lat przed ukończeniem wieku emerytalnego jako optymalnego momentu rozpoczęcia przekazywania składek z OFE do FUS ma na celu ustanowienie odpowiednio długiego okresu ochrony tych środków przez zmianami na rynku kapitałowym oraz przed ryzykiem obniżenia ich wartości w przypadku osiągnięcia wieku emerytalnego w okresie trwającej na rynku bessy. Jednocześnie środki przenoszone na subkonta również będą podlegały obecnym zasadom waloryzacji wskaźnikiem równym średniorocznej dynamice wartości PKB za ostatnich pięć lat, dzięki czemu ich ewidencjonowanie i indeksacja nie będą miały negatywnego wpływu na wysokość przyszłych świadczeń emerytalnych. Ad 3. Nie można zgodzić się z sugestią dotyczącą ryzyka wyczerpania środków w ZUS oraz braku możliwości wypłacania przez ZUS świadczeń. Należy podkreślić, iż w myśl art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442) wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. Przeznaczone na wypłatę emerytur środki ewidencjonowane w ZUS są i w perspektywie kolejnych lat będą gromadzone z bieżących składek na ubezpieczenie emerytalne odprowadzanych od wynagrodzeń poszczególnych osób ubezpieczonych. Ustawa nowelizująca nie wprowadza zmiany ustanowionej w 1998 r. w odniesieniu do powszechnego systemu zabezpieczenia społecznego zasady zdefiniowanej składki, zgodnie z którą świadczenia emerytalne uzależnione są bezpośrednio od wartości zgromadzonych środków. Zasada zdefiniowanej składki, łącznie z wprowadzonym ustawowo w 2012 r. podwyższaniem wieku emerytalnego, powoduje również, że saldo ZUS będzie w kolejnych latach ulegało stopniowej poprawie, w miarę zmniejszania się liczby emerytów pobierających świadczenia w ramach starego systemu, opartego o zasadę zdefiniowanego świadczenia. System oparty o zasadę zdefiniowanej składki reaguje na zmiany demograficzne (strukturę demograficzną i wydłużanie dalszego trwania życia), automatycznie dostosowując wypłaty świadczeń do wysokości składek. Należy również wskazać, iż na mocy ustawy nowelizującej nie nastąpią istotne zmiany w zakresie ewidencji i gromadzenia w ramach powszechnego systemu emerytalnego środków na przyszłe świadczenia emerytalne. W przypadku I filara systemu określona ustawowo część składki emerytalnej będzie ewidencjonowana w funduszu emerytalnym FUS. Z kolei w ramach II filara, w zależności od decyzji poszczególnych ubezpieczonych co do tego, gdzie ma być kierowana przyszła składka, będzie ona ewidencjonowana na subkontach ZUS lub też na subkontach ZUS i indywidualnych rachunkach w OFE. Po osiągnięciu wieku emerytalnego przez poszczególne osoby ubezpieczone będą im wypłacane łączne świadczenia ze środków zgromadzonych z obu filarów. Ponadto należy dodać, iż w ustawie nowelizującej wprowadzono mechanizm gwarantujący wypłatę świadczeń ze środków pochodzących z przeniesienia w dniu 3 lutego 2014 r. na subkonta ZUS części aktywów OFE wyrażonych w dłużnych papierach skarbowych. Aktywa te zostaną nabyte od ZUS przez Skarb Państwa reprezentowany przez ministra finansów w zamian za gwarancję wypłaty z FUS świadczeń emerytalnych odpowiadających zewidencjonowanej na subkontach wartości tych aktywów. Ad 4. Należy podkreślić, iż podjęcie przez ubezpieczonego w określonych w ustawie nowelizującej okienkach czasowych decyzji o przekazywaniu przyszłej składki na subkonto w ZUS zamiast do OFE spowoduje jedynie zaprzestanie przekazywania składki emerytalnej na jego rachunek w OFE. Podjęcie takiej decyzji nie będzie natomiast oznaczało zmiany statusu prawnego środków dotychczas zgromadzonych w OFE. Pozostaną one na rachunku danej osoby w OFE, zachowując swą wartość na dzień podjęcia przez tę osobę przedmiotowej decyzji. Wartość tych środków będzie następnie aktualizowana przy zastosowaniu stóp zwrotu osiąganych przez OFE z tytułu inwestycji dokonywanych na rynkach finansowych aż do osiągnięcia przez daną osobę wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego. Następnie przez okres 10 lat poprzedzających osiągnięcie przez ubezpieczonego wieku emerytalnego w ramach suwaka bezpieczeństwa co miesiąc będzie przekazywana na subkonto w ZUS określona liczba jednostek rozrachunkowych zgromadzonych na rachunku członka OFE stanowiąca iloraz liczby tych jednostek i wyrażonej w miesiącach różnicy między wiekiem emerytalnym a wiekiem członka OFE w dniu dokonywania umorzenia i przekazywania jednostek rozrachunkowych. Rozliczenia między ZUS a OFE będą dokonywane w taki sposób, aby w miesiącu ukończenia wieku emerytalnego przez ubezpieczonego liczba jednostek rozrachunkowych na jego rachunku w OFE wynosiła zero. Ad 5. Operacja przeniesienia w dniu 3 lutego 2014 r. na subkonta ZUS części aktywów OFE wyrażonych w dłużnych papierach skarbowych nie spowoduje zmiany sytuacji prawnej w zakresie możliwości dziedziczenia tych środków w przypadku śmierci członka OFE. Środki przeniesione z OFE i zewidencjonowane na subkoncie podlegać będą dziedziczeniu i podziałowi w razie śmierci danej osoby ubezpieczonej na zasadach analogicznych jak w przypadku środków zgromadzonych w OFE. Jeżeli zatem w chwili śmierci dana osoba pozostawała w związku małżeńskim, połowa zgromadzonych przez nią środków nadal transferowana będzie na konto małżonka, w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. W przypadku niewykorzystania środków zewidencjonowanych na subkoncie zmarłego ubezpieczonego w powyższy sposób będą one przekazywane osobom wskazanym przez zmarłego jako osoby uprawnione, a w przypadku braku tych osób będą wchodzić w skład spadku. Ad 6. Nie będzie możliwości zastąpienia w portfelach OFE polskich papierów skarbowych obligacjami zagranicznymi. Ustawa nowelizująca wprowadza takie same zasady w odniesieniu do lokat OFE w kraju i poza granicami kraju, w tym zakaz lokat OFE w obligacjach i innych papierach wartościowych emitowanych, gwarantowanych lub poręczanych zarówno przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, jak i przez rządy lub banki centralne państw będących członkami Unii Europejskiej lub stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, lub członkami Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Wprowadzenie takich zasad ma na celu realizację wyroku TSUE z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie C-271/09. Ustanowienie innych zasad oznaczałoby dyskryminację jednych (krajowych) papierów wartościowych w stosunku do innych (zagranicznych), co należałoby uznać za sprzeczne zarówno z rozstrzygnięciami ww. wyroku, jak i przepisów samego Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Należy w tym miejscu wskazać w szczególności na ustanawiający zakaz ograniczeń w przepływie kapitału art. 63 traktatu, który skierowany jest w swych założeniach przede wszystkim przeciwko dyskryminacji geograficznej. Przesłanki decydujące o zgodności z zasadą swobody przepływu kapitału wskazywał również wielokrotnie TSUE, stwierdzając m.in. w wyroku w sprawie C-275/92 Schindler, iż z brakiem dyskryminacji, a co za tym idzie, z brakiem ograniczenia swobody przepływu kapitału mamy do czynienia, w przypadku gdy nie istnieje różnica w sposobie traktowania podmiotów krajowych i zagranicznych (pkt 61 wyroku). Mając powyższe na uwadze, w ustawie nowelizującej wprowadzono zakaz lokat OFE zarówno w polskich, jak i zagranicznych skarbowych papierach wartościowych. Należy ponadto stwierdzić, iż ustawa nowelizująca wprowadza wskazane już w odpowiedzi na pytanie 2. rozwiązania mające na celu zabezpieczenie środków systemu zabezpieczenia społecznego przed stratami z polskiej giełdy, tj.: — ustalenie wartości środków zewidencjonowanych na subkontach po przeniesieniu części aktywów wyrażonych w dłużnych papierach skarbowych wg stanu na dzień 3 września 2013 r. (zapobiegnie to ewentualnemu obniżeniu wartości jednostek rozrachunkowych wynikającemu z przeniesienia tych aktywów), — waloryzacja przeniesionych na subkonta środków obecnym wskaźnikiem równym średniorocznej dynamice wartości PKB z ostatnich pięciu lat (utrzymanie wartości tych środków zostanie zapewnione przez oczekiwane tempo wzrostu nominalnego PKB, nie niższe niż oprocentowanie polskich obligacji skarbowych). Ad 7. Jednym z celów wprowadzanych rozwiązań jest likwidacja mechanizmu skutkującego emisją długu publicznego w celu pokrycia ubytku składek przekazywanych do OFE. W celu realizacji tego celu w dniu 3 lutego 2014 r. na subkonta ZUS zostaną przeniesione aktywa OFE wyrażone obligacyjnymi zobowiązaniami Skarbu Państwa, tj.: — obligacje i bony emitowane przez Skarb Państwa, — obligacje emitowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym gwarantowane przez Skarb Państwa, — inne papiery wartościowe opiewające na świadczenia pieniężne gwarantowane lub poręczane przez Skarb Państwa. W portfelach OFE pozostaną natomiast wszystkie pozostałe dłużne papiery wartościowe niegenerujące długu publicznego, w tym obligacje komunalne emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego lub właściwe regionalne lub lokalne władze publiczne, obligacje przychodowe, jak również obligacje korporacyjne. Ad 8. Nie można zgodzić się z sugestią, jakoby wprowadzenie mechanizmu suwaka bezpieczeństwa polegającego na przenoszeniu zgromadzonych środków z OFE na fundusz emerytalny FUS i ewidencjonowaniu ich na prowadzonym w ZUS subkoncie przez 10 lat poprzedzających moment osiągnięcia przez ubezpieczonego wieku emerytalnego miało skutkować zastąpieniem przez ZUS zadań realizowanych przez OFE. Celem przedmiotowego rozwiązania jest zapewnienie bezpieczeństwa finansowego gromadzonych środków w okresie bezpośrednio poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego, tj. ochrona przed ryzykiem ewentualnego spadku wartości aktywów spowodowanego trwaniem bessy na rynkach kapitałowych w momencie przejścia na emeryturę. Przekazywanie składek z OFE do ZUS już po uzyskaniu uprawnień emerytalnych nie gwarantowałoby bezpieczeństwa utrzymania wartości środków zgromadzonych przez przyszłych emerytów. Dynamiczny charakter rynków kapitałowych nie pozostaje bowiem bez wpływu na wartości jednostek rozrachunkowych OFE. Konieczne jest zatem określenie momentu rozpoczęcia przekazywania składek z OFE do FUS, odpowiednio długiego dla zabezpieczenia przed wahaniami notowań na rynkach kapitałowych. Przekazując powyższe, pragnę jednocześnie zaznaczyć, iż Ministerstwo Finansów nie planuje udostępnienia urzędom gmin materiałów informacyjnych wyjaśniających funkcjonowanie obecnej reformy systemu emerytalnego, co nie oznacza jednakże ewentualnego ograniczenia dostępu obywateli do takich informacji. Należy przy tym podkreślić, iż zadania w tym zakresie realizowane są przez ministra pracy i polityki społecznej jako ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w świetle art. 31 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 743 i 984). Niezależnie od powyższego pragnę wskazać, iż przepisy ustawy nowelizującej wprowadzają rozwiązania ułatwiające podjęcie przez poszczególnych ubezpieczonych decyzji dotyczących przekazywania przyszłych składek emerytalnych. W podejmowaniu tych decyzji w pierwszym okienku czasowym, tj. w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 31 lipca 2014 r., pomocne będą: — informacja dotycząca powszechnego systemu emerytalnego opracowana przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, — informacja dotycząca otwartych funduszy emerytalnych sporządzana i przekazywana przez OFE do ZUS do dnia 28 lutego 2014 r. Wzór oświadczenia o zapoznaniu się przez daną osobę z powyższymi informacjami zostanie udostępniony w szczególności na stronach internetowych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Finansów, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego oraz ZUS. Ustawa nowelizująca nie określa katalogu zamkniętego podmiotów udostępniających przedmiotowe informacje. Dzięki temu znacznie rozszerzony zostanie zakres informacji udostępnianych poszczególnym osobom ubezpieczonym, który w dotychczasowym stanie prawnym obejmował w szczególności dostępne na stronach internetowych poszczególnych OFE ich statuty oraz prospekty informacyjne, zawierające m.in. informacje na temat wyników działalności inwestycyjnej oraz zatwierdzone roczne sprawozdania finansowe. W celu zapewnienia rzetelnej informacji każdej osobie podejmującej decyzję w zakresie przekazywania przyszłych składek emerytalnych (na subkonto lub do OFE) rozszerzony zostanie zakres udostępnianych informacji w odniesieniu w szczególności do prospektu informacyjnego. Oprócz dotychczasowych informacji zawierać on będzie również deklarację zasad polityki inwestycyjnej i celu inwestycyjnego danego OFE oraz wskaźniki, do których porównywane będą osiągane przez OFE stopy zwrotu. Udostępniane informacje będą przedstawione w sposób jasny, dokładny oraz umożliwiający zrozumienie ryzyka związanego z członkostwem w OFE, a tym samym podjęcie świadomej decyzji dotyczącej przekazywania składek do OFE lub na subkonto. Dodać należy, iż w odniesieniu do operacji przeniesienia do ZUS części aktywów OFE wyrażonych w dłużnych papierach wartościowych przepisy ustawy nowelizującej również wprowadzają konieczność przekazywania odpowiednich informacji. W dniu 31 października 2014 r. OFE będą przesyłać do ZUS informacje o liczbie umorzonych jednostek rozrachunkowych oraz o ich wartości, a ZUS zewidencjonuje je na subkontach do dnia 31 marca 2015 r. Następnie w terminie do dnia 31 sierpnia 2015 r. ZUS prześle każdemu ubezpieczonemu informację o stanie konta, łącznie za lata 2013 i 2014, wraz z informacją o zewidencjonowanych środkach na dzień 30 stycznia i 3 lutego 2014 r. W ten sposób każda osoba ubezpieczona będzie posiadać pełną informację o przeprowadzonej operacji umorzenia 51,5% liczby jednostek rozrachunkowych i przeniesienia na subkonto wartości aktywów wynikającej z tego umorzenia. W odniesieniu do wpływu zmian w systemie emerytalnym na jakość życia obywateli należy natomiast wskazać, iż wprowadzane rozwiązania poprzez obniżenie budżetowych kosztów systemu emerytalnego w dłuższej perspektywie czasowej będą miały pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy Polski. Zapobiegnie to ryzyku podwyższania podatków oraz wynikających stąd zagrożeń sytuacji gospodarczej i rynku pracy, a przez to również sytuacji gospodarstw domowych