2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie interpretacji przepisów dotyczących opodatkowania kwot przyznawanych w sądach za przewlekłość postępowania

ZAPYTANIE NR 26245
Wpłyneło dnia: 07-05-2014, Ogłoszone dnia: 29-05-2014 - posiedzenie nr 68
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Finansów
Szanowny Panie Ministrze! W związku z doniesieniami prasowymi dotyczącymi ww. sprawy zwracam się do Pana Ministra z interpelacją.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z grudnia 2011 r. jednoznacznie stwierdza, że kwota przyznana za przewlekłość postępowania stanowi zadośćuczynienie, które nie podlega opodatkowaniu. Świadczenie wypłacone za przewlekłość nie wzbogaca beneficjenta w żaden sposób, lecz jedynie rekompensuje poniesioną stratę za naruszone prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Mimo to urzędy skarbowe w dalszym ciągu traktują pieniądze przyznane za przewlekłość postępowania jako dochód, a co za tym idzie, podlegają one opodatkowaniu.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami z podatku zwolnione są odszkodowania i zadośćuczynienia zasądzone przez sądy. W przypadku kwot zasądzonych za przewlekłość postępowania urzędy skarbowe zajmują stanowisko, że te nie podlegają zwolnieniu z opodatkowania. Skoro najwyższy sądowy organ administracyjny wydaje wyrok, to powinien on stanowić wykładnię prawną dla wszystkich instytucji. Jak widać, w tym przypadku tak nie jest, a cały problem jest czysto semantyczny. Wystarczy jedynie zmienić występujący w przepisach zwrot „sumy pieniężne” na „zadośćuczynienie”, co uniemożliwi dowolną interpretację prawa.
W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra pytanie: Kiedy ministerstwo podejmie odpowiednie kroki legislacyjne w celu dostosowania obowiązującego prawa do wykładni NSA?
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Janusz Cichoń - sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów
Wpłyneła dnia: 02-06-2014, Ogłoszona dnia: 25-06-2014 - posiedzenie nr 70
W związku z przekazaną przy piśmie z dnia 9 maja 2014 r., nr SPS-023-26245/14, interpelacją pani poseł Danuty Pietraszewskiej w sprawie interpretacji przepisów dotyczących opodatkowania kwot przyznawanych w sądach za przewlekłość postepowania uprzejmie informuję.
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, późn. zm.), zwana dalej: ustawą o skardze, w art. 2 określiła przesłanki, których spełnienie uprawnia stronę do wniesienia skargi o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (…).
Uwzględnienie skargi polega przede wszystkim na stwierdzeniu, że w postępowaniu merytorycznym nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Ustawa o skardze przewiduje również możliwość przyznania, na żądanie skarżącego, rekompensaty finansowej (art. 12 ust. 4), której wysokość może wynieść od 2000 do 20 000 zł. Okoliczność ta nie wyklucza także możliwości dochodzenia odszkodowania w procesie cywilnym. Art. 15 ust. 1 ustawy o skardze wyraźnie bowiem wskazuje, iż skarżący może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości. Natomiast w ust. 2 tego artykułu przesądzono, że sąd odszkodowawczy bierze pod uwagę zasądzoną już na rzecz strony na podstawie art. 12 ust. 4 finansową rekompensatę za przewlekłość postępowania.
Uregulowana w powołanej ustawie „suma pieniężna” nie pozwala na określenie charakteru tego świadczenia. Przechodząc na grunt przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), zwanej dalej: ustawą PIT, należy zauważyć, iż na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy PIT wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień: a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, b) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Zarówno w przepisie pkt 3b, jak i w pkt 3 i 3a w art. 21 ust. 1 ustawy PIT ustawodawca wskazał jako zwolnione z opodatkowania wyłącznie „odszkodowania lub zadośćuczynienia”, zatem suma pieniężna nie korzysta ze zwolnienia od podatku.
Podstawową zasadą podatku dochodowego od osób fizycznych jest zasada powszechności opodatkowania wynikająca z postanowień art. 9 ust. 1 ustawy PIT. Przepis ten stanowi, iż opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52 i 52a oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Zasada ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP, zgodnie z którym wszystkie normy wprowadzające zwolnienia przedmiotowe mają charakter odstępstwa od zasady powszechności opodatkowania według jednakowych, tych samych dla każdego podatnika zasad (por. wyrok z dnia 29 maja 1996 r., sygn. akt K. 22/95). Konsekwencją powyższego jest wyjątkowy charakter ulg, odliczeń, zwolnień itp. pojmowanych ściśle i nierozszerzająco.
W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż omawiane świadczenie ma charakter zbliżony do instytucji zadośćuczynienia. W związku z powyższym minister finansów przygotował odpowiednie zmiany w tym zakresie w przepisach ustawy PIT, nad którymi obecnie w Sejmie RP trwają prace legislacyjne.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2330) zmienia bowiem między innymi ustawę PIT poprzez wprowadzenie do katalogu zwolnień przedmiotowych (art. 21 ustawy PIT) zwolnienia obejmującego omawiane świadczenie.
Projekt ten w art. 2 w pkt 7 w lit. a tiret drugie proponuje dodanie pkt 3e, na podstawie którego zwolnieniu z podatku dochodowego będą polegać sumy pieniężne, o których mowa w art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 i z 2009 r. Nr 61, poz. 498). Przy czym na mocy art. 13 powołanego projektu ustawy dodawany przepis będzie miał zastosowanie do dochodów uzyskanych od dnia 1 stycznia 2014 r.