2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie zmiany przepisów regulujących zasady gospodarowania nawiązkami

ZAPYTANIE NR 3724
Wpłyneło dnia: 19-06-2008, Ogłoszone dnia: 26-06-2008 - posiedzenie nr 18
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Sprawiedliwości
Polski Kodeks karny przewiduje w art. 47 i 49 zasądzanie od sprawców poszczególnych rodzajów przestępstw nawiązek na określone cele społeczne związane z ochroną naruszonego dobra. Nawiązki kierowane są do organizacji, które prowadzą działalność statutową w danym zakresie oraz znajdują się w wykazie prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zasady gospodarowania nawiązkami regulują ww. przepisy oraz art. 196 i 196a Kodeksu karnego wykonawczego. W połączeniu z ich restrykcyjną interpretacją generuje to sytuację, w której korzystanie z nawiązek stanowi ogromne obciążenie dla organizacji udzielającej pomocy ofiarom przestępstw. Wg przepisów środki z nawiązki mogą być przeznaczone tylko i wyłącznie na cele związane bezpośrednio z udzieleniem pomocy pokrzywdzonym. Można zatem opłacić leczenie, pomóc materialnie czy wynająć prawnika, nie można natomiast wykorzystać tych środków na cele związane z profilaktyką przestępczości, zapobieganiem wtórnej wiktymizacji, nie można ich również wykorzystać na opłacenie materiałów biurowych czy korespondencji, które są niezbędne do świadczenia pomocy. Kolejny problem praktyczny to egzekucja należności. Chociaż zgodnie z treścią art. 196 § l K.k.w. tytuł wykonawczy jest organizacji przesyłany z urzędu, to żaden z przepisów nie udziela organizacji zwolnienia z kosztów postępowania egzekucyjnego. Tymczasem wprowadzone na przełomie roku zmiany w postępowaniu egzekucyjnym w znacznym stopniu obciążają wierzyciela kosztami egzekucji, a szczególnie egzekucji bezskutecznej. Tym samym organizacja dochodząca od dłużnika nawiązki musi sama sfinansować koszty jej uzyskania, na co zmuszona jest posiadać środki własne. Usztywnione zasady wydawania nawiązek nie przewidują także refinansowania kosztów administracyjnych związanych z pozyskiwaniem oraz udzielaniem pomocy. Tymczasem praca taka wymaga energii odpowiedniej ilości osób oraz stosownych nakładów rzeczowych, związane są one bowiem z obowiązkami płynącymi z ustawy: konieczność prowadzenia wydzielonej dokumentacji finansowej, w szczególności pełnej sprawozdawczości. Uważam zatem, że zasady i praktyka przyznawania nawiązek powinny ulec zmianie. Przepisy i zasady dotyczące nawiązek muszą ewoluować. Ośmielam się zatem zaproponować, by sposób i szczegółowe cele wydatkowania pieniędzy z nawiązek i świadczeń pieniężnych określało rozporządzenie ministra sprawiedliwości. Odpowiednią regulację można by wprowadzić np. poprzez dodanie § 3 w art. 4a K.k. - wówczas ustawodawca uniknąłby rozmieniania na drobne kodeksu, poprzez zamieszczenie w nim tak szczegółowych regulacji, a jednocześnie unormowania te można by zmieniać w zależności od wymagań praktyki, np. poprzez ustalenie, czy na wydatki administracyjne przeznaczyć można 10 czy 20% wspomnianych świadczeń. Szanowny Panie Ministrze, czy rząd weźmie pod uwagę ww. argumenty i rozpocznie pracę nad doprecyzowaniem przepisów dotyczących zasad gospodarowania nawiązkami? Z wyrazami szacunku Poseł Danuta Pietraszewska
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Zbigniew Wrona - podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości
Wpłyneła dnia: 24-07-2008, Ogłoszona dnia: 05-09-2008 - posiedzenie nr 21
Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 24 czerwca 2008 r. Nr SPS-023-3724/08, przy którym przesłana została interpelacja pani poseł Danuty Pietraszewskiej w sprawie zmiany przepisów regulujących zasady gospodarowania nawiązkami, uprzejmie przedstawiam, co następuje. Nawiązka jest jednym ze środków karnych określonym w art. 39 pkt 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Natomiast art. 39 pkt 7 K.k. wskazuje kolejny środek karny, jakim jest świadczenie pieniężne. Przesłanki orzekania nawiązek na określony cel społeczny oraz świadczenia pieniężnego zostały natomiast wskazane w przepisach odpowiednio art. 47 i 49 K.k. Aktualna treść przepisów art. 47 i art. 49 K.k. - w myśl których nawiązkę lub świadczenie pieniężne można orzec tylko na rzecz podmiotu wpisanego do wykazu prowadzonego przez ministra sprawiedliwości, którego podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia, ochroną środowiska, udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem, za które skazano sprawcę z przeznaczeniem na te cele - jest konsekwencją wejścia w życie ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks karny i ustawy Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2004 r. nr 243, poz. 2426). Jednym z celów przedmiotowej nowelizacji było wprowadzenie regulacji umożliwiających usunięcie wcześniejszych nieprawidłowości związanych z niewłaściwym wykorzystywaniem środków finansowych pochodzących z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych orzekanych przez sądy. Nieprawidłowości te dotyczyły przede wszystkim pełnej swobody wyboru podmiotu, który mógł stać się beneficjentem orzeczonej nawiązki, a także celów, na które podmioty te wydatkowały zasądzone środki. Nawiązki orzekane na cel społeczny, w odróżnieniu od nawiązek orzekanych na rzecz pokrzywdzonego na podstawie art. 46 § 2 K.k., mają nie tylko cel kompensacyjny, lecz przede wszystkim funkcje wychowawcze i represyjne. Podobne funkcje pełni świadczenie pieniężne, przy czym art. 49 K.k. określa nieco inne cele, na które orzekane jest świadczenie pieniężne, niż czyni to w przypadku nawiązek art. 47 K.k. Przepisy art. 47 i 49 K.k. dostatecznie precyzyjnie i szeroko określają zasady i cele, na jakie mają być przeznaczone nawiązki i świadczenia pieniężne, a w związku z tym, nie ma potrzeby zmian legislacyjnych w tym zakresie. Przepisy art. 47 i ar. 49 K.k. stanowią, jakie organizacje pozarządowe oraz instytucje są uprawnione do uzyskania wpisu do wykazu prowadzonego przez ministra sprawiedliwości, a także jakie winno być przeznaczenie zasądzonych na ich rzecz nawiązek i świadczeń pieniężnych. Wykładnia wskazanych powyżej przepisów wyklucza wydatkowanie zasądzonych środków na cele, które w ogóle lub co najwyżej pośrednio realizują zadania statutowe określonego podmiotu. W związku z powyższym wydatkowanie środków uzyskanych z nawiązek i świadczeń pieniężnych na cele administracyjne, eksploatacyjne, wypłatę wynagrodzeń dla pracowników administracyjnych, opłacanie składek tytułem ubezpieczenia społecznego, pokrywanie kosztów delegacji służbowych, opłat za obsługę rachunkowo-księgową i prawną podmiotu nie mieści się w katalogu celów, na które fundusze te mogą być przeznaczone. Powyższe rozwiązanie ustawowe w porównaniu ze stanem prawnym poprzedzającym nowelizację art. 47 i art. 49 K.k. jest bardziej racjonalne. Wyklucza bowiem możliwość zasądzenia nawiązek lub świadczeń pieniężnych na rzecz podmiotów, których działalność jest mało efektywna albo nie zasługująca na wsparcie ze środków pieniężnych zasądzanych przez sądy. Należy zaznaczyć, że zgodnie z brzmieniem przepisu art. 49a K.k. organizacje społeczne, stowarzyszenia i fundacje, o których mowa w art. 47, art. 49 i art. 57a K.k., muszą obejmować swoją działalnością terytorium całego kraju. Są to zatem podmioty o rozbudowanej i zorganizowanej strukturze, zatrudniające szereg osób i siłą rzeczy zobligowane do posiadania wystarczającej ilości środków finansowych zapewniających im prawidłową działalność. Przy tym zwrócić należy uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 49a § 2 K.k. minister sprawiedliwości dokonuje wpisu do prowadzonego przez siebie ˝Wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 47 i art. 57 a § 2 Kodeksu karnego˝, na wniosek zainteresowanego podmiotu. Zatem wnioskujący o zarejestrowanie podmiot - jak należy założyć - posiada wiedzę w zakresie przepisów prawnych regulujących problematykę orzekanych przez sąd nawiązek bądź świadczeń pieniężnych, a w tym ustawowe przesłanki określające cele, na jakie wyżej wymienione fundusze mogą być wyłącznie przeznaczone. Wskazane w interpelacji uwagi są zasadne z punktu widzenia organizacji pozarządowej, która nie posiada stałych źródeł finansowania i dla której środki uzyskane z nawiązek i świadczeń pieniężnych stanowią zasadnicze źródło przychodu. Jednak intencją ustawodawcy było, by podmioty, na rzecz których są zasądzane określone środki karne, mogły finansować z tego źródła wyłącznie zadania mieszczące się w ich celach statutowych. Podmiot wpisany do wykazu winien zatem dysponować środkami własnymi na koszty administracyjne i eksploatacyjne. Podkreślić przy tym należy, że zasądzone na rzecz tych podmiotów nawiązki i świadczenia pieniężne nie mogą być jedynym źródłem ich utrzymania. Stąd wprowadzona w ustawie z dnia 8 października 2004 r. przesłanka - wydatkowania środków z przeznaczeniem na określony w przepisach cel - miała wyłączyć z możliwości uzyskania wpisu do wykazu te podmioty, które z nawiązek i świadczeń pieniężnych próbowały uczynić swoje zasadnicze źródło utrzymania. Czteroletni okres obowiązywania znowelizowanej treści art. 47 i art. 49 K.k. pozwala stwierdzić, że rozproszenie środków z nawiązek orzekanych na cele społeczne oraz świadczeń pieniężnych nie sprzyja racjonalnemu ich wykorzystaniu. W tych okolicznościach w Ministerstwie Sprawiedliwości podjęto prace legislacyjne zmierzające do zmiany sposobu wykorzystania środków finansowych pochodzących z nawiązek i świadczeń pieniężnych poprzez utworzenie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Zgodnie z projektowaną nowelizacją sądy będą mogły orzekać nawiązkę lub świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Fundusz ten ma działać w formie wyodrębnionego rachunku bankowego, którego dysponentem będzie minister sprawiedliwości. Z chwilą utworzenia funduszu likwidacji ulegnie ˝Wykaz instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 47 i art. 57a § 2 Kodeksu karnego˝. Zgromadzone w funduszu środki finansowe będą przyznawane przez ministra sprawiedliwości organizacjom pozarządowym na realizację programów przedstawionych w formie wniosków, jak to ma obecnie miejsce w ramach realizacji zadań z zakresu Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej. W tych okolicznościach postulowana w interpelacji nowelizacja art. 49 K.k. poprzez wprowadzenie § 3 zawierającego delegację ustawową dla ministra sprawiedliwości w zakresie wydania rozporządzenia określającego sposób i szczegółowe cele wydatkowania środków uzyskanych tytułem nawiązek i świadczeń pieniężnych byłaby bezprzedmiotowa. W zakresie kwestii związanych z kosztami postępowania egzekucyjnego, które obecnie ponoszą organizacje kierujące do egzekucji tytuły wykonawcze, należy stwierdzić, że ostatnie zmiany w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191) wprowadzone ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769) nie wprowadziły zasadniczych zmian w zakresie kosztów egzekucji i ich ponoszenia przez uczestników postępowania. Przy tym wskazać należy, że zarówno w poprzednim stanie prawnym, jak i obecnie wierzyciel nie uiszcza żadnej opłaty przy wszczęciu egzekucji świadczeń pieniężnych - wszystkie opłaty egzekucyjne ponosi dłużnik. Zgodnie z art. 40 powyższej ustawy komornik może jedynie zażądać zaliczki na pokrycie wydatków od strony lub innego uczestnika postępowania, który wniósł o dokonanie czynności, uzależniając czynność od jej uiszczenia. Rozwiązanie to jest o tyle celowe, że komornik musi dysponować środkami na dokonywanie czynności egzekucyjnych (np. korespondencję, dojazd do miejsca zamieszkania dłużnika). Niemniej jednak dłużnik zobowiązany jest do zwrotu wyegzekwowanych kwot. Są one zwracane w pierwszej kolejności z wyegzekwowanych kwot. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku egzekucji bezskutecznej mogą zaistnieć problemy związane ze zwrotem poniesionych przez wierzyciela wydatków, ale kosztami takiej egzekucji nie można obciążyć komornika. Gdyby spełnić postulat zawarty w interpelacji, zmierzający jak się wydaje do zwolnienia organizacji egzekwujących zasądzone na ich rzecz nawiązki od kosztów postępowania egzekucyjnego, koszty takiej egzekucji musiałby ponosić Skarb Państwa, co nie wydaje się rozwiązaniem prawidłowym. Z wyrazami szacunku Podsekretarz stanu Zbigniew Wrona