2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie komplikacji związanych ze zmianą liczby potrzebnych ławników w związku z nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw

ZAPYTANIE NR 9243
Wpłyneło dnia: 21-08-2007, Ogłoszone dnia: 06-09-2007 - posiedzenie nr 47
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Sprawiedliwości
Zgodnie z art. 161 § 2 usp prezes sądu okręgowego podaje liczbę ławników do wiadomości poszczególnym radom gmin najpóźniej na 30 dni przed upływem terminu zgłaszania kandydatów, co w tym roku nastąpiło dnia 31.05.2007r. Wejście w życie ustawy w dniu 28.07.2007r. o zmianie ustaw Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu postępowania cywilnego oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 112/07, poz. 766) zasadniczo zmieniło sytuację w zakresie liczby potrzebnych ławników, nie przewidziano jednak procedury ponownego zawiadomienia rad gmin o zmniejszonym zapotrzebowaniu na ławników. Oznacza to, iż rady gmin upoważnione a zarazem zobowiązane są do wyboru ławników w pierwotnej, określonej do dnia 31.05.2007r. liczbie. Niestety, prezesi sądów okręgowych nie są upoważnieni do dostosowania liczby ławników do aktualnego zapotrzebowania. Sytuację taką należy ocenić negatywnie, gdyż ławnikami zostaną osoby, które nigdy nie będą powołane do składów sądzących, co niewątpliwie rodzić będzie ich rozczarowanie i frustrację funkcjonowaniem Państwa i jego Wymiaru Sprawiedliwości. W związku z powyższym proszę o wyjaśnienie: - Kto i w jaki sposób ma zadecydować, którzy spośród wybranych ławników zostaną powołani do składów sądzących? - Co stanie się z ławnikami niepowołanymi do składów sadzących? Z wyrazami szacunku Poseł Danuta Pietraszewska
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Andrzej Kryże - podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości
Wpłyneła dnia: 12-09-2007, Ogłoszona dnia: 19-09-2007 - posiedzenie nr 48
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 24 sierpnia 2007 r. Nr SPS-023-9243/07, przy którym przekazana została interpelacja Pani Poseł Danuty Pietraszewskiej w sprawie komplikacji związanych ze zmianą liczby potrzebnych ławników w związku z nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766) - uprzejmie informuję. Na wstępie, odnosząc się do pierwszej części interpelacji, warto przedstawić wyjaśnienie odnośnie trybu wyboru, jak również skutków powołanej nowelizacji. Należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisem art. 161 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.), liczbę ławników wybieranych przez poszczególne rady gmin do wszystkich sądów działających na obszarze właściwości sądu okręgowego, w tym także liczbę ławników do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy, ustala kolegium sądu okręgowego; liczbę ławników do poszczególnych sądów rejonowych ustala się po zasięgnięciu opinii prezesów tych sądów. Na podstawie art. 161 § 2 ustawy, prezes sądu okręgowego podaje liczbę ławników do wiadomości poszczególnym radom gmin, najpóźniej na trzydzieści dni przed upływem terminu zgłaszania kandydatów. Powyższa regulacja jednoznacznie stanowi, że liczba ławników wybieranych przez radę gminy zależy od ustalenia dokonanego przez kolegium właściwego sądu okręgowego. Rada gminy dokonuje wyboru, kierując się ustaleniami zakomunikowanymi przez prezesa sądu okręgowego w trybie art. 161 § 2 ustawy. W świetle powyższych przepisów, rada gminy nie może dokonać wyboru ławników w liczbie innej niż wynikająca z ustalenia kolegium sądu okręgowego. Również prezes sądu okręgowego nie może podać do wiadomości radzie gminy liczby ławników innej, niż ustalona przez kolegium. W świetle powyższego, przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych nie nadają również prezesowi sądu uprawnienia do korygowania liczby ławników, podanej w trybie art. 161 § 2 usp, po upływie wskazanego w ustawie terminu. W szczególności przesądza o tym brak odpowiedniej i umocowanej prawnie procedury, co przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej w granicach i na podstawie prawa, powoduje, że po upływie terminu określonego w art. 161 § 2 ustawy, prezes sądu okręgowego nie jest uprawnionym do dokonywania prawnie wiążących działań w przedmiotowej sprawie. Wyjaśnienia wymaga również kwestia samego ustalenia liczby ławników, uwzględniająca przepisy ustawy z dnia 15 marca 2007r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Ministerstwo Sprawiedliwości, po ostatecznym zakończeniu prac parlamentarnych nad przedmiotową ustawą, zwróciło się w dniu 14 maja 2007 r. do prezesów sądów okręgowych z prośbą o zachowanie rozwagi przy planowaniu liczby ławników na nową kadencję i uwzględnienie znacznego zmniejszenia ich liczby, co wynikało z brzmienia wymienionej nowelizacji. Szczególny nacisk położono na potrzebę uwzględnienia rzeczywistych potrzeb sądów, powstałych po dniu wejścia w życie ww. ustawy tj. 28 lipca br. W odpowiedzi na pytanie ˝Kto i w jaki sposób ma zadecydować, którzy spośród wybranych ławników zostaną powołani do składów sądzących?˝, uprzejmie wyjaśniam, że: Wybór danej osoby na ławnika nie implikuje bezpośrednio powoływania do składu orzekającego. Wyznaczanie konkretnego ławnika odbywa się w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249). Przepis § 32 ust. 1 pkt 12 wskazuje prezesa sądu, jako organu odpowiedzialnego za jedną z czynności należących do zadań administracji sądowej, tj. ustalenie sposobu korzystania z list ławników przez poszczególne wydziały sądu, zapewniającego możliwie równomierny ich udział w rozprawach, a także sposobu prowadzenia ewidencji udziału w nich ławników. Natomiast wyznaczanie członków składu orzekającego należy, zgodnie z § 57 pkt 2 powołanego rozporządzenia, do przewodniczącego właściwego wydziału, który jako kierujący całokształtem pracy w wydziale w zakresie spraw sądowych, wyznacza sędziego sprawozdawcę oraz członków składu orzekającego. W sprawach karnych, poza wymienionymi zasadami, wyznaczanie ławników następuje zgodnie z przewidzianymi w przepisie art. 351 § 2 kodeksu postępowania karnego regułami wyznaczania członków składu orzekającego. Na tej podstawie w sprawach o zbrodnie zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności przewidziane jest wyznaczenie składu poprzez przeprowadzenie losowania, jeżeli ze stosownym wnioskiem wystąpi prokurator lub obrońca. W oparciu o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad wyznaczania i losowania składu orzekającego (Dz.U. Nr 107, poz.1007) ten szczególny sposób wyznaczenia składu orzekającego obejmuje losowanie sędziów i ławników. Rozporządzenie stanowi realizację celu, jakim jest zagwarantowanie równego prawdopodobieństwa udziału w składzie orzekającym w każdej sprawie wszystkim sędziom, w tym i ławników danego sądu lub wydziału. Nawiązując do pytania ˝Co stanie się z ławnikami niepowołanymi do składów sądzących˝, wyjaśniam, co następuje. W świetle przepisu art. 164 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, lista zawierająca dane ławników wybranych przez właściwą radę gminy (miasta) jest przekazywana do odpowiedniego sądu. Wybrani ławnicy, po złożeniu ślubowania, są wpisywani na listę ławników, którzy mogą być wyznaczani do orzekania. Ławnicy są, jak powyżej wyjaśniono, wyznaczani według list, zgodnie z zasadami ustalonymi przez organy sądu. Ponadto, należy zwrócić uwagę na przepis art. 171 § 1 cytowanej ustawy, który uprawnia prezesa sądu do wyznaczenia ławnika dodatkowego do rozprawy, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że będzie ona trwać czas dłuższy. Z wymienionego przepisu wynika również upoważnienie do wyznaczenia, w razie potrzeby, dwóch ławników dodatkowych. W świetle powyższego ławnicy wpisani na listę ławników w danym sądzie mogą być powoływani do składów orzekających w czasie trwania kadencji, na którą zostali wybrani, czyli 2008-2011. Należy ponadto zważyć, że w świetle zmiany kodeksu postępowania cywilnego dokonanej na mocy cytowanej na wstępie ustawy z dnia 15 marca 2007r., w składach orzekających w pierwszej instancji pozostawieni zostali ławnicy w enumeratywnie wskazanych sprawach z zakresu prawa pracy oraz ze stosunków rodzinnych, których wpływa do sądów okręgowych znaczna ilość (spraw o rozwód, w roku 2006 wpłynęło ogółem do wszystkich sądów okręgowych 88 148, a w I półroczu 2007 r. - 47 268). Zarówno zakres i liczba spraw, w których biorą udział ławnicy, jak i umiejętności zarządzania posiadane przez osoby wykonujące obowiązki organów sądów nie powinny powodować obiektywnie złych ocen funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości z tego tylko tytułu, że konkretnego ławnika powołano do udziału w rozprawach w liczbie rozbieżnej z jego oczekiwaniami. Z uszanowaniem Podsekretarz stanu Andrzej Kryże