2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie problemów związanych z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych oraz obciążeń budżetów gmin

ZAPYTANIE NR 971
Wpłyneło dnia: 22-01-2008, Ogłoszone dnia: 07-02-2008 - posiedzenie nr 8
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Infrastruktury
Obecnie na mocy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266) gminy zobowiązane są do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach. Polska jest w praktyce jednym z dwóch państw w Europie, w których funkcjonuje prawo do uzyskania mieszkania przez każdego obywatela, bez względu na podjęcie przez niego wysiłku w kierunku poprawy własnej sytuacji majątkowej oraz nabycia i utrzymania mieszkania. Jednocześnie samorządy lokalne obciążone są licznymi innymi obowiązkami w zakresie mieszkalnictwa, wynikającymi z powyższej ustawy i innych ustaw, m.in. koniecznością wypłat byłym najemcom zwaloryzowanych kaucji mieszkaniowych, wypłacanych przed dniem 12 listopada 1994 r., oraz finansowaniem dodatków mieszkaniowych. Zgodnie z ww. ustawą gminy mają obowiązek zapewnienia eksmitowanym lokatorom mieszkań socjalnych. Gminy nie są w stanie niezwłocznie zaproponować osobom eksmitowanym najmu lokali socjalnych, czego konsekwencją są roszczenia odszkodowawcze przysługujące właścicielom lokali. Sytuacja samorządów lokalnych ze względu na te ustawy ulega zasadniczemu pogorszeniu na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2006 r. W wyniku tego orzeczenia Sejm dokonał nowelizacji powyższej ustawy, wprowadzając w art. 18 nowy ust. 5. W świetle tej regulacji gminy zostały zobligowane do wypłaty pełnych odszkodowań właścicielom lokali, jeśli nie zapewniają one lokali socjalnych osobom z wyrokami eksmisyjnymi. Właściciele lokali, w których mieszkają osoby z takimi wyrokami, mogą żądać od gminy odszkodowania w wysokości odpowiadającej rynkowym stawkom czynszu (jakie uzyskaliby za wynajęcie mieszkania). Zgodnie z wyżej wzmiankowanym orzeczeniem uznano, że zastosowanie ma w takich przypadkach art. 417 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Zasada pełnej kompensaty szkody przez gminy oparta na ww. konstrukcji prawnej może powodować wysuwanie roszczeń opartych na kalkulacjach dotyczących utraty spodziewanych korzyści, niezwiązanych w ogóle z mieszkaniowym przeznaczeniem danego lokalu, np. wynajem zajmowanego lokalu jako atrakcyjnego lokalu użytkowego. W wyroku z dnia 23 maja 2007 r. (sygn. SK 51/05) Trybunał Konstytucyjny zasugerował konieczność stworzenia nowego systemu regulacji prawnych, zapewniającego równowagę interesów różnych stron w odniesieniu do mieszkalnictwa socjalnego. Niestety ustawodawca dotychczas, wbrew powyżej przedstawionej sugestii w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ograniczył się tylko do wprowadzenia w ustawie o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego normy stwierdzającej, że jeżeli gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku, właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze od gminy na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego. Takie minimalistyczne rozwiązanie powoduje m.in. brak jasności co do zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej gmin za szkody powstałe w okresie oczekiwania na dostarczenie lokalu socjalnego przed publikacją wyroków TK, orzekających o niezgodności z Konstytucją RP art. 18 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (wobec przyjmowanego w tym okresie przez gminy domniemania zgodności obowiązujących przepisów z Konstytucją RP). Po drugie, powoduje to brak regulacji dotyczącej wzajemnej relacji odpowiedzialności odszkodowawczej gminy po zapłacie przez nią odszkodowania z roszczeniami regresowymi w stosunku osób eksmitowanych. Szanowny Panie Ministrze! Czy budżet państwa nie powinien partycypować w przeważającej części kosztów odszkodowań na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych, biorąc pod uwagę zwiększenie zadań gminy? Czy rząd planuje zasadnicze zmiany w polityce państwa w stosunku do mieszkalnictwa, uzależniając posiadanie mieszkania od własnego wysiłku obywatela i regulowania ciążących na nim zobowiązań, a jednocześnie w nastawieniu na odnowę istniejącej substancji mieszkaniowej i tworzenie nowych mieszkań? Czy i kiedy rząd rozpocznie prace nad poprawą wyżej opisanej sytuacji? Z wyrazami szacunku Poseł Danuta Pietraszewska
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Piotr Styczeń - podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury
Wpłyneła dnia: 22-02-2008, Ogłoszona dnia: 13-03-2008 - posiedzenie nr 10
Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Danuty Pietraszewskiej z dnia 31 stycznia br., znak: SPS-023-791/08, w sprawie problemów z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych oraz obciążeń budżetów gmin, uprzejmie wyjaśniam, co następuje. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, z późn. zm.) gmina, na zasadach i w wypadkach przewidzianych w ustawie, zapewnia lokale socjalne i lokale zamienne, a także zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich dochodach. Obowiązujący stan prawny ustanowiony został ponad 5 lat temu wraz z wejściem w życie ustawy o ochronie praw lokatorów. Podobne regulacje obowiązywały również wcześniej i nie były kwestionowane. W związku z opiniami wyrażanymi przez gminy o niemożności realizacji ww. obowiązku z powodu braku wolnych lokali w mieszkaniowym zasobie gminy w ramach nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. dodano ust. 2a w art. 20, zgodnie z którym w celu wykonywania zadań, o których mowa w art. 4, gmina może także wynajmować lokale od innych właścicieli i podnajmować je osobom, których gospodarstwa domowe osiągają niski dochód. Dodać należy, że uchwalona przez Sejm RP w dniu 15 grudnia 2006 r. nowelizacja ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksy cywilnego, w tym nowy zapis art. 18 ust. 5, podyktowana była koniecznością uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2006 r., a zatem stanowi prawidłowy mechanizm zabezpieczający przestrzeganie zasady legalizmu działania władzy publicznej. W wyroku tym orzeczono, że art. 18 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów jest niezgodny z art. 77, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Istotą problemu konstytucyjno-prawnego było rozpatrzenie przez Trybunał Konstytucyjny sprawy dotyczącej prawidłowości mechanizmu ograniczającego zakres odpowiedzialności gminy z tytułu niedostarczenia lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku sądowego orzekającego eksmisję. Zarzuty skierowane pod adresem art. 18 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy (...) to naruszenie gwarantowanego konstytucyjnie prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej i sprzeczność z konstytucyjnymi standardami ochrony własności i innych praw majątkowych. Odpowiadając na pytania posłanki Danuty Pietraszewskiej, nie sposób nie odnieść się do opinii sformułowanej na wstępie, wedle której Polska jest jednym z dwóch państw europejskich, które umożliwiają uzyskanie obywatelom mieszkania, nawet bez podjęcia przez nich wysiłku w celu osiągnięcia tego celu. Prawda jest inna, gdyż Polska bynajmniej nie należy do europejskiej awangardy w zakresie praw obywateli do uzyskania mieszkania. Wśród państw ˝starej˝ Unii Belgia, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Holandia, Portugalia i Szwecja umieściły prawo do mieszkania w swych konstytucjach, natomiast wiele innych państw, jak: Dania, Francja, Niemcy czy Wielka Brytania problem ten regulują w ustawach. Najdalej idą tu Francuzi, którzy w 2007 r. wprowadzili ustawę, która w pełni będzie obowiązywać w 2012 r., o tak zwanym zaskarżalnym prawie do mieszkania (loi opposable au logement), podobną ustawę, również z zastrzeżeniem pełnego wejścia w życie w 2012 r., wprowadzili w 2003 r. Szkoci (Homelessness Scotland Act). Nasze przepisy, które odpowiedzialnością za zapewnienie mieszkania eksmitowanym obciążają gminy, najbliższe są przepisom niemieckim, ale jest to rozwiązanie dość typowe dla europejskich standardów. Odpowiadając na pytanie odnoszące się do udziału władz państwowych w kosztach odszkodowań na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych, uprzejmie informuję Pana Marszałka, iż polityka mieszkaniowa rządu ma na celu zwiększenie liczby mieszkań socjalnych, tak aby zapewnić skromne lokum najbiedniejszym, którzy nie są w stanie sami rozwiązać swoich problemów mieszkaniowych. Pomoc ta realizowana jest w oparciu o ustawę z 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjal'nych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych (Dz. U. Nr 251, poz. 1844). Możliwość ubiegania się o dofinan'so'wa'nie mają oprócz gmin także inne pod'mioty, do których usta'wo'wych lub sta'tu'to'wych zadań należy zapewnianie schronienia lub miesz'ka'nia potrzebu'ją'''cym, a za'tem związki międzygminne, powiaty i organizacje pożytku publicznego. W zależności od ro'dza'ju re'alizowanego przedsięwzięcia inwestor może otrzymać wsparcie w maksy'mal'nej wyso'ko'ści 20-40% kosztów. Dofinansowane przedsię'wzię'cie może polegać na budowie, remoncie, przebudowie i zmianie sposobu użytkowania budynku, a także na udziale w inwestycji realizo'wa'nej przez towarzystwo budownictwa społecznego, w wyniku czego powstaną lokale socjalne, mieszkania chronione, noclegownie lub domy dla bezdomnych. Możliwy jest także zakup lo'kali miesz'kalnych na rynku wtórnym z przeznaczeniem na lo'kale socjalne lub mieszkania chronione. Źródłem udzielanej pomocy jest Fundusz Dopłat ulokowany w Banku Gospodarstwa Kra'jowego, którego zada'niem jest podpisanie z wybra'ny'mi inwestorami stosow'nych umów, a następ'nie wy'pła'ta i rozli'cze'nie wypłaconych środków. W 2007 r. na pomoc tę przeznaczono 180 mln zł. Niestety wykorzystano tylko 68 mln zł, a przecież to właśnie brak mieszkań socjalnych jest głównym powodem płacenia odszkodowań przez gminy. Wydaje się więc, że gdyby państwo zaczęło partycypować w wypłatach odszkodowań, motywacja gmin do budowy mieszkań socjalnych zmniejszyłaby się jeszcze bardziej. Jest to obszar, w którym gminy mają dużą samodzielność, z której niestety nie chcą lub nie potrafią dobrze korzystać. Możliwe, że trzeba tu wypracować bardziej skuteczny model postępowania. Powody umiarkowanego odzewu gmin na ustawę o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjal'nych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych są obecnie przedmiotem analizy w Ministerstwie Infrastruktury pod kątem lepszego dostosowania programu budownictwa socjalnego do potrzeb gmin. Warto też dodać, że od niedawna możliwe jest również wykorzystanie na budownictwo socjalne środków z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Fundusze te mogą być wykorzystane w ramach regionalnych programów operacyjnych na renowację i adaptację budynków stanowiących własność władz publicznych lub własność podmiotów działających w celach niezarobkowych. Odpowiadając na pytanie drugie i trzecie dotyczące pytania o zasadnicze zmiany w polityce mieszkaniowej uzależniające uzyskanie mieszkania od własnego wysiłku obywatela, a przy tym wspierające odnowę istniejących i budowę nowych mieszkań, a także o terminy tych działań, należy podkreślić, że nawiązując do exposé prezesa Rady Ministrów pana Donalda Tuska, zasadniczą linią polityki mieszkaniowej rządu będzie likwidacja barier ograniczających możliwość odpowiedniego wykorzystania już istniejącego w budownictwie potencjału, a także hamujących ludzką inicjatywę i zniechęcających do własnego wysiłku. Obecne prace Ministerstwa Infrastruktury w obszarze budownictwa mieszkaniowego koncentrują się w przede wszystkim na wprowadzeniu kompleksowych zmian prawnych eliminujących podstawowe ograniczenia dla inwestycji na rynku mieszkaniowym. Zgodnie z planem pracy Rady Ministrów na I półrocze br. rząd rozpatrzyć powinien opracowywane aktualnie w resorcie założenia do ustaw o: - zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu inwestycyjnego w budownictwie - istotą tej inicjatywy będzie usprawnienie procesu inwestycyjnego w budownictwie poprzez zmianę i uzupełnienie ustaw regulujących proces inwestycyjny w budownictwie, zarówno w zakresie lokalizacji jak i przebiegu procesu budowlanego, oraz harmonizacja ustaw innych działów administracji rządowej (ustawy szczególne) wpływających na sprawność procesu inwestowania; - zorganizowanym budownictwie mieszkaniowym - ustawa ta określi zasady realizacji budownictwa mieszkaniowego w zorganizowanej formie osiedli mieszkaniowych zapewniających odpowiedni standard zamieszkania, wraz z określeniem sposobu i zasad realizacji infrastruktury technicznej i społecznej, przy zapewnieniu współdziałania samorządu terytorialnego i inwestorów, z zachowaniem kontroli społecznej mieszkańców miast i organizacji społeczeństwa obywatelskiego; - rewitalizacji miast - to określenie zasad rewitalizacji (m.in. zakres inwestycji publicznych związanych z rewitalizacją, zasady gospodarki nieruchomościami na obszarach rewitalizowanych, zasady realizacji infrastruktury komunalnej) zapewniających poszanowanie interesów lokalnych społeczności oraz uwzględniających możliwość pozyskiwania środków unijnych i wykorzystania instrumentów będących w dyspozycji Banku Gospodarstwa Krajowego. Ważnym programem generującym nowe inwestycje na rynku mieszkaniowym jest program wspomagania termomodernizacji i remontów, którego podstawowym celem jest wspieranie działań związanych z poprawą stanu technicznego istniejących zasobów mieszkaniowych. Zakres funkcjonującej od 1998 r. ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych powinien się w tym roku zwiększyć o możliwość wspomagania kompleksowych remontów i modernizacji wielorodzinnych budynków mieszkalnych zbudowanych przed rokiem 1961. Projekt stosownej ustawy Rada Ministrów przyjęła na posiedzeniu w dniu 19 lutego br. Z poważaniem Podsekretarz stanu Piotr Styczeń