2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie poprawy jakości powietrza w Polsce.

ZAPYTANIE NR 9489
Wpłyneło dnia: 23.01.2017, Ogłoszone dnia:
Nadawca: Marek Krząkała, Mirosława Nykiel, Izabela Leszczyna, Gabriela Lenartowicz, Danuta Pietraszewska, Wojciech Król, Marian Zembala, Ewa Kołodziej, Paweł Bańkowski
Adresat: Prezes Rady Ministrów

W ostatnich dniach w wielu miejscach w kraju zarejestrowano katastrofalny poziom zanieczyszczeń powietrza. To efekt wieloletnich zaniedbań, które powodują zagrożenie dla zdrowia i życia wielu Polaków. Już w 2000 roku Najwyższa Izba Kontroli w swoim raporcie „Informacja o wynikach kontroli realizacji zadań w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem” wskazywała na kierunki zmian w zakresie walki ze smogiem. Niektóre samorządy jak Kraków i Rybnik podejmują próby wprowadzania własnych rozwiązań, na przykład w postaci lokalnych regulaminów dopłat do inwestycji ekologicznych.

Czas najwyższy by problem zanieczyszczenia powietrza rozwiązać w sposób kompleksowy. Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska zanieczyszczenie powietrza w Polsce przyczynia się do przedwczesnej śmierci około 45 tysięcy mieszkańców naszego kraju. To ponad 15 razy więcej niż śmiertelnych ofiar wypadków drogowych w Polsce, których w 2015 r. było 2938. Statystyczny obywatel Polski żyje krócej aż o 9 miesięcy tylko dlatego, że oddycha zanieczyszczonym powietrzem.

Dzisiaj rząd ma wszelkie mechanizmy, by ograniczać niską emisję, nadrobić wieloletnie zapóźnienia i wspomóc lokalne samorządy w walce o poprawę jakości powietrza. W związku z powyższym proszę o rozważenie i ustosunkowanie się do poniżej proponowanych rozwiązań.

1. Dla gospodarstw domowych wprowadzenie norm jakości sprzedawanego węgla (paliw stałych) oraz zakazu sprzedaży paliw emitujących największe zanieczyszczenia (flot i muł).

W Polsce obecnie dla węgla nie ma żadnych norm jakości. W rezultacie do domowych pieców i kotłów trafiają liczne odpady węglowe. Węgiel niskiej jakości, o wysokiej zawartości siarki, chloru czy popiołu, nie powinien być spalany w gospodarstwach domowych, gdyż prowadzi to do bardzo wysokiej emisji pyłów i innych rakotwórczych substancji. W wielu krajach węgiel tego typu jest traktowany jako odpad i nie jest sprzedawany.

2. Szybkie wprowadzenie w życie przygotowanego rozporządzenia w zakresie standardów emisyjnych dla sprzedawanych kotłów.

W kontekście redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza bardzo istotnym zagadnieniem jest wprowadzenie standardów technicznych dla urządzeń grzewczych, w tym kotłów małej mocy i ogrzewaczy pomieszczeń opalanych paliwem stałym. Komisja Europejska przyjęła dwa rozporządzenia dotyczące urządzeń spalających paliwa stałe, które weszły w życie 10 sierpnia 2015 r. Wynikają z nich wymogi, takie jak kryteria efektywności energetycznej, wielkość emisji pyłów, organicznych związków gazowych, tlenku węgla i tlenków azotu. Przepisy te będą obowiązywać w całej Europie dla urządzeń wprowadzanych do obrotu i do użytkowania od dnia 1 stycznia 2020 r. (dotyczące kominków, pieców stałopalnych, pieców na pelety, itp. o nominalnej mocy cieplej do 50 kW), oraz 2022 r. (dotyczące źródeł spalania paliw o nominalnej mocy cieplnej do 500 kW). We wrześniu ub. roku w ramach legislacji międzyresortowej opiniowany był projekt rozporządzenia w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe o mocy nie większej niż 500 kW. Do 30 października był wyłożony do konsultacji społecznych. Proponowano w nim, by zakazać sprzedaży „kopciuchów” od 2018 r., a na rynku dostępne mają być tylko nowoczesne kotły certyfikowane piątej generacji. Kotły ręczne będą mogły emitować nie więcej niż 60 mg pyłów na metr sześcienny, a piece automatyczne, maksymalnie 40 mg na metr sześcienny i będą dotyczyły kotłów o mocy nie większej niż 500 kW, czyli takich, jakie stosowane są w domowych kotłowniach.

Ogromna większość kotłów sprzedawanych w Polsce to kotły nie spełniające nawet najbardziej podstawowych norm w zakresie emisji pyłu i innych szkodliwych związków. W skali kraju aż 50% pyłów oraz około 85% rakotwórczego benzo(a)pirenu pochodzi właśnie z domowych palenisk. Według danych organizacji pozarządowych rocznie na 200 tys. sprzedanych pieców węglowych w naszym kraju - 140 tys. to tanie urządzenia, o niskich standardach emisyjnych. Łącznie posiadamy ich ok. 5,5 mln.

3. Nowe regulacje umożliwiające samorządom skuteczne działania dla ograniczenia emisji zanieczyszczeń przez samochody.

Ruch samochodowy stale się zwiększa, a miasta nie posiadają praktycznie żadnych narzędzi, aby móc skutecznie ograniczać jego wpływ na zanieczyszczenie powietrza. Dlatego postuluje się jak najszybsze wprowadzenie pakietu zmian, dających samorządom możliwość korzystania z takich narzędzi jak strefy ograniczonej emisji komunikacyjnej, opłaty „korkowe”, czy wprowadzenie bardziej radykalnych ograniczeń w dni wysokiego zanieczyszczenia powietrza.

4. Uruchomienie szerokich programów dotacyjnych, wspierających PONE i termomodernizację budynków mieszkalnych.

Programy powinny być przeznaczone w szczególności dla ludzi najuboższych. Bez wsparcia funduszy rządowych na ten cel, skuteczna walka ze smogiem jest niemożliwa. Ważne jest, aby powstały jak najszybciej i miały charakter dotacyjny. Powinny między innymi obejmować wymianę starych niskosprawnych i nieekologicznych kotłów na nowoczesne spełniające surowe wymogi emisyjne.

5. Programy pomocowe dla osób najbiedniejszych – dopłaty do paliw ekologicznych oraz rozbudowa sieci ciepłowniczej i gazowej.

Należy rozpatrzyć możliwość obniżenia w Polsce akcyzy na gaz dla gospodarstw domowych dla których to podstawowe źródło ciepła. Na Słowacji mieszkańcy ogrzewając dom gazem lub prądem, płacą za to średnio dwukrotnie mniej niż Polacy posiadający dom o podobnych parametrach. Przyczyną jest prosocjalna polityka taryfowa państwa - niskie ceny gazu i prądu dla osób wykorzystujących te nośniki energii do ogrzewania. Trzeba także podkreślić, że energia elektryczna w 77% pochodzi z atomu, a kolejne 10% to elektrownie wodne. 30% Słowaków korzysta z centralnego ogrzewania, a 87% gospodarstw domowych ma dostęp do sieci gazowniczej. U nas gaz jest doprowadzony do mniej niż 60% gospodarstw domowych, a sieci ciepłownicze stanowią znikomą wielkość.

6. Przygotowanie ogólnokrajowych regulacji umożliwiających kontrolę spalanych paliw stałych, kontrolę emisji pyłów z kominów i stosowanych urządzeń grzewczych w sektorze komunalno-bytowym.

Niezwykle ważne jest wprowadzenie systemu umożliwiającego kontrolę i egzekwowanie nowych przepisów prawa. Dla przykładu w Czechach od tego roku weszła nowelizacja prawa, która zakazuje spalania odpadków i najgorszych paliw pod karą 50 tys. koron (ok. 8200 złotych). Podobna grzywna będzie grozić osobie, która nie wpuści kontroli. Dla firm przewidziano wyższy taryfikator.

7. Wprowadzenie kaucji oraz stworzenie punktów skupu/odbioru butelek PET.

Takie rozwiązania funkcjonują chociażby w Niemczech. Ograniczenia w handlu butelek PET spowodowały większe wykorzystywanie butelek szklanych.

8. Zmiany w ustawach Prawo budowlane i energetyczne.

Chodzi między innymi o wprowadzenie zapisu, że zmiana źródła ciepła w nowopowstających budynkach jest zmianą istotną. Należy także zachęcać do instalacji pieców elektrycznych lub pomp ciepła na terenach, gdzie nie ma możliwości podłączenia do scentralizowanych systemów ciepłowniczych lub sieci gazowych. Można także samorządom umożliwić wpisywanie nakazu przyłączania do sieci ciepłownicznej i gazowej w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Należy rozwiązać także kwestię napowietrzania miast.

9. Obniżenia progów alarmowania polskiego społeczeństwa o zagrożeniu smogiem.

W Polsce progi alarmowe ustalone są na niespotykanie wysokim poziomie. Stężenie pyłu musi osiągnąć średniodobowo aż 300 mikrogramów pyłu PM10 na m3 powietrza. Polski Alarm Smogowy domaga się obniżenia progu alarmowego do 100 mikrogramów, by skuteczniej informować społeczeństwo o zagrożeniu smogiem i chronić je przed zagrożeniem. We Francji analogiczne poziomy, które informują mieszkańców, że powietrze jest niezdrowe lub bardzo niezdrowe są określone na poziomie 80 ug/m3.

Szanowna Pani Premier zwracam się z prośbą o odniesienie się do poszczególnych postulatów i przedstawienie planów rządu w zakresie walki z niską emisją i smogiem w naszych miastach. W szczególności proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie działania podejmie rząd w zakresie walki z zanieczyszczeniem powietrza w Polsce, szczególnie na Śląsku i w Małopolsce?

2. Kiedy wejdzie w życie zakaz sprzedaży paliw najgorszej jakości takich jak flotokoncentraty i muły?

3. Kiedy zostaną wprowadzone normy jakości węgla oraz jakie będzie to niosło konsekwencje dla sytuacji ekonomicznej polskich kopalń?

4. Jakie programy wsparcia dla osób korzystających z ekologicznych źródeł ciepła planuje wprowadzić rząd np. obniżenie stawek gazu, dotacje do kotłów węglowych 5 klasy, program termomodernizacji?

5. Kiedy zostanie wprowadzony zapis nakazujący mieszkańcom podłączanie się do sieci ciepłowniczej, jeśli mają do niej dostęp?

6. Jakie były powody wygaszenia poprzednich programów dotacyjnych takich jak Ryś i Kawka oraz czy będą wprowadzane rekomendacje zawarte w Krajowym Programie Ochrony Powietrza?

7. Czy rząd planuje wprowadzenie nakazu montażu ekologicznych źródeł ciepła w nowopowstających budynkach?

8. W jaki sposób będą egzekwowane przepisy dotyczące standardów kotłów oraz spalania paliw w sektorze bytowo-komunalnym? Kto będzie odpowiedzialny za kontrole oraz jakimi środkami prawnymi będzie dysponował?

9. Czy wzorem krajów Europy Zachodniej planuje się ograniczenie sprzedaży produktów w butelkach typu PET?

10. Czy system monitoringu zanieczyszczenia powietrza zostanie rozbudowany o nowe stacje, a dopuszczalne normy zanieczyszczeń powietrza obniżone do poziomów funkcjonujących w krajach UE?

11. Czy rząd planuje wspieranie organizacyjne i finansowe placówek badawczo-rozwojowych, prowadzących prace nad wykorzystaniem i produkcją niskoemisyjnego paliwa oraz innych rozwiązań technologicznych pozwalających na ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza z palenisk w budownictwie indywidualnym?

Zgłaszający: Marek Krząkała, Mirosława Nykiel, Izabela Leszczyna, Gabriela Lenartowicz, Danuta Pietraszewska, Wojciech Król, Marian Zembala, Ewa Kołodziej, Paweł Bańkowski

ODPOWIEDŹ
Nadawca: Paweł Sałek - sekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska
Wpłyneła dnia: 01-03-2017, Ogłoszona dnia:

Odpowiadając na interpelację poselską Marka Krząkały, Mirosławy Nykiel, Izabeli Leszczyny, Gabriela Lenartowicza, Danuty Pietraszewskiej, Wojciecha Króla, Mariana Zembali, Ewy Kołodziej oraz Pawła Bańkowskiego, z dnia 7 lutego 2017 r., znak: K81NT9489, w sprawie poprawy jakości powietrza, poniżej informuję, co następuje.

Nawiązując do proponowanych w interpelacji rozwiązań mających na celu poprawę jakości powietrza wyjaśniam, że resort środowiska ma świadomość występowania przekroczeń poziomów dopuszczalnych zanieczyszczeń powietrza, a zwłaszcza pyłu zawieszonego PM 10 i PM2,5 na większości obszarów miejskich w Polsce. Odnosząc się zatem do szczegółowych postulatów przedstawionych w interpelacji, należy zauważyć, że większość z nich nie należy bezpośrednio do kompetencji Ministra Środowiska. Mimo to resort środowiska pamiętając, że zwłaszcza niektóre z ww. działań mają bezpośredni i duży wpływ na zdrowie człowieka i stan środowiska naturalnego, a zatem Minister Środowiska ma w ich przypadku głos doradczy, zainicjował już wiele działań mających skutkować docelowo poprawą sytuacji. Biorąc powyższe pod uwagę wyszedłem z inicjatywą podjęcia działań legislacyjnych w kluczowym obszarze ze względu na źródło przekroczeń norm jakości powietrza w Polsce jakim jest sektor bytowo-komunalny. Zwróciłem się do ministrów właściwych w ww. dziedzinach tj. odnośnie do standaryzacji paliw stałych - do Ministra Energii oraz w zakresie wprowadzenia standardów emisyjnych dla kotłów', w szczególności na paliwa stałe dla sektora bytowo-komunalnego - do Ministra Rozwoju z wnioskami o podjęcie prac legislacyjnych. Przedmiotowe prace skutkujące docelowo przyjęciem zmian do obowiązujących w tym zakresie ustaw i rozporządzeń są przygotowywane przez ww. resorty we współpracy z przedstawicielami resortu środowiska.

Odpowiadając zatem na pytanie pierwsze dotyczące planowanych działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem województwa śląskiego i małopolskiego należy wyjaśnić, że Ministerstwo Środowiska nie tylko planuje, ale już realizuje wiele działań mających docelowo poprawić sytuację w tym zakresie.

Informuję, że w ramach działań mających na celu poprawę stanu powietrza na poziomie krajowym, wojewódzkim i lokalnym, w Ministerstwie Środowiska został przygotowany i ogłoszony w dniu 9 września 2015 r. Krajowy Program Ochrony Powietrza (KPOP). Dokument ten powstał na podstawie art. 91 c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672, z późn. zm.) (zwanej dalej Poś) i określa kierunki działań, jakie powinny zostać podjęte na szczeblu centralnym, regionalnym i lokalnym, w celu poprawy stanu powietrza w Polsce. W ramach każdego kierunku działań wskazany został harmonogram niezbędnych do podjęcia działań, na poziomie krajowym oraz wojewódzkim i lokalnym, w którym określono również odpowiedzialne za ich realizację podmioty (na poziomie rządowym i samorządowym). Działania podzielono na: krótkoterminowe - do zrealizowania do 2018 r. (niektóre z nich wskazano jako priorytetowe do natychmiastowej realizacji), średnioterminowe (do 2020 r.) i długoterminowe (do 2030 r.). Jednocześnie w ramach znowelizowanej ustawy - Poś wprowadzono przepisy pozwalające administracji samorządu terytorialnego na:

1.        określenie na danym terenie w drodze uchwały sejmiku województwa:

a)        dopuszczalnych rodzajów i jakości paliw,

b)        standardów dla urządzeń grzewczych wykorzystywanych w sektorze bytowo- komunalnym;

2.        wykorzystywanie w procesie przygotowywania pozwoleń na wprowadzenie gazów i pyłów do powietrza mechanizmu kompensowania emisji z udziałem większej liczby podmiotów, w tym z uwzględnieniem trwałej redukcji emisji pochodzącej z instalacji spalania paliw stałych eksploatowanych przez osoby fizyczne m. in. w gospodarstwach domowych.

Dobrym przykładem realizacji przepisów ww'. ustawy jest:

1)   uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego nr XVIII/243/16 z dnia 15 stycznia 2016 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw;

2)   uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego nr XXXII/452/17 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 23 stycznia 2017 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa małopolskiego ograniczeń i zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw.

Ponadto informuję, że w dniu 27 października 2016 r. utworzony został Komitet Sterujący do spraw’ Krajowego Programu Ochrony Powietrza. Jego celem jest przede wszystkim koordynacja realizacji wspólnych działań na rzecz poprawy jakości powietrza, jak również monitorowanie stanu zaawansowania działań wynikających z Programu. Przy Komitecie powstaną zespoły robocze do spraw legislacyjnych, strategicznych, finansowych, rozwojowych oraz techniczno-technologicznych. Wynikiem ich prac będzie wzmocnienie systemu zarządzania jakością powietrza w Polsce poprzez podjęcie efektywnych i zintegrowanych działań naprawczych zarówno na szczeblu krajowym, jak również wojewódzkim i lokalnym. Kluczowym zespołem, który powstał jako pierwszy, jest międzyresortowy zespół do spraw legislacyjnych, który przeanalizuje możliwość wprowadzenia zmian w obowiązującym prawie skutkujących poprawą stanu powietrza w Polsce.

Jednocześnie informuję, że administracja samorządu terytorialnego widząc potrzebę podjęcia działań na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce, podjęła na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 6 maja 2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 90, poz. 759) uchwałę nr 1/2016 Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie powołania doraźnego Zespołu do Spraw' Jakości Powietrza.

W dniu 10 stycznia br. w Ministerstwie Środowiska odbyło się spotkanie Zespołu ds. legislacji przy Komitecie Sterującym ds. KPOP oraz członków' doraźnego Zespołu ds. Jakości Powietrza przy udziale przedstawicieli jednostek naukowo-badawczych. Na spotkaniu przeanalizowano propozycje zmian prawnych strony samorządowej. Natomiast na spotkaniu, które będzie miało miejsce w dniu 2 marca 2017 r. omówiona będzie kwestia nadania większych uprawnień kontrolnych dla służb kominiarskich w zakresie weryfikacji stanu jakości indywidulanych instalacji spalania. W spotkaniu wezmą udział także przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak również Krajowej Izby Kominiarzy.

Należy również zauważyć, że w styczniu 2017 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów przygotował rekomendacje dla Rady Ministrów pt. „Czyste powietrze”, które dotyczą działań niezbędnych do podjęcia w związku z występowaniem na znacznym obszarze kraju wysokiego stężenia zanieczyszczeń powietrza. Wśród rekomendacji znalazły się min.:

•      wprowadzenie regulacji przeciwdziałających blokowaniu klinów napowietrzających miasta oraz okresowego ograniczania liczby samochodów w ruchu w obrębie obszarów miejskich;

•      przeprowadzenie kampanii edukacyjnych, w tym na temat optymalnych sposobów palenia w kotłach oraz związanych z tym skutków zdrowotnych;

•      wprowadzenie jeszcze w 2017 r. wymogu stopniowego podłączania do sieci ciepłowniczej zlokalizowanych na terenach miejskich i podmiejskich budynków, o ile nie dysponują efektywnym źródłem ciepła, w taki sposób by minimalizować związane z tym koszty oraz zapewnić wsparcie finansowe osobom go potrzebującym;

•       priorytetyzacja w terminie do końca września 2017 r. środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na działania prowadzące do jak najszybszej poprawy jakości powietrza w taki sposób, by uzyskać maksymalny efekt dla jakości powietrza z każdej złotówki poniesionych nakładów;

•       istotne obniżenie począwszy od 1 stycznia 2018 r. stawek za pobór energii elektrycznej w okresach zmniejszonego na nią zapotrzebowania, w tym poprzez zmiany w przepisach prawa energetycznego oraz budowlanego, w celu zachęcenia do instalacji pieców elektrycznych lub pomp ciepła na terenach, gdzie brak jest możliwości podłączenia do scentralizowanych systemów ciepłowniczych lub sieci gazowych;

•       wprowadzenie obowiązku dokumentowania jakości spalin przez stacje kontroli pojazdów oraz wymogu badania spalin w trakcie kontroli drogowej;

•       wprowadzenie rozwiązań umożliwiających tworzenie stref niskoemisyjnych oraz okresowego ograniczania liczby samochodów w ruchu w obrębie obszarów miejskich.

W dniu 16 lutego 2017 r. odbyło się także spotkanie Komitetu Sterującego ds. KPOP, które poświęcone było rekomendacji dotyczącej priorytetyzacji środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (zwany dalej „NFOŚiGW'’). Na spotkaniu omówiono również, na przykładzie Radomskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Radpec S.A., problemy sektora ciepłownictwa związane z modernizacją istniejących mocy oraz budową nowych źródeł kogeneracyjnych w celu spełnienia wymogów dotyczących ochrony środowiska oraz efektywności energetycznej, z wykorzystaniem środków NFOŚiGW.

Odnosząc się do pytania drugiego i trzeciego dotyczących określenia terminu wejścia w życie wymagań jakościowych dla paliw stałych stosowanych w sektorze bytowo-komunalnym, jak również zakazu sprzedaży paliw wysokoemisyjnych do tego sektora, informuję, że właściwym do udzielenia odpowiedzi na te pytania jest Minister Energii. Przypominam, że w dniu 21 lutego br. zakończyły się konsultacje publiczne przekazanego przez Ministra Energii tzw. pakietu aktów prawnych dotyczących paliw stałych. Aktualnie resort prowadzi prace mające na celu uwzględnienie uwag zgłoszonych podczas konsultacji publicznych oraz uzgodnień międzyresortowych.

Odpowiadając na pytanie czwarte dotyczące programów dofinansowania dla osób korzystających z ekologicznych źródeł ciepła, w tym do zakupu nowych urządzeń grzewczych pragnę poinformować, że zarządy województw, odpowiedzialne za przygotowanie tzw. „uchwał antysmogowych'’, które następnie są przyjmowane przez właściwe sejmiki województw, są także odpowiedzialne za wdrażanie Regionalnych Programów Operacyjnych, w ramach których dysponują znaczącymi środkami finansowymi na działania poprawiające jakość powietrza, w tym na wymianę urządzeń grzewczych na paliwa stałe. To one w porozumieniu z administracją samorządu terytorialnego szczebla powiatowego i gminnego określają obszar objęty uchwałą antysmogową, jak również formę i warunki wsparcia finansowego na wymianę źródeł ciepła na paliwa stałe. Dobrym przykładem jest uchwała nr XC/1355/13 Rady Miasta Krakowa z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie przyjęcia lokalnego programu pomocy społecznej w postaci Lokalnego Programu Osłonowego dla osób, które poniosły zwiększone koszty grzewcze lokalu związane z trwałą zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów proekologicznych, w ramach której udzielane jest wsparcie finansowe dla mieszkańców. Lokalny Program Osłonowy, którego operatorem jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie, został opracowany z myślą o osobach, które ponoszą zwiększone koszty grzewcze lokalu, związane z trwałą zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów proekologicznych. Pomoc dla mieszkańców przyznawana jest raz w roku kalendarzowym w formie zasiłku celowego lub zasiłku celowego specjalnego na zasadach i w try bie określonym w ustawie o pomocy społecznej. Jednakże warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie pomocy na dany rok kalendarzowy jest złożenie wniosku wraz z wymaganą dokumentacją w roku kalendarzowym, w którym ma zostać przyznana pomoc. Postępowanie w sprawie przyznania pomocy prowadzone jest przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie w trybie ustawy o pomocy społecznej przy udziale Wydziału Kształtowania Środowiska który dokonuje potwierdzenia dokonania trwałej zmiany systemu ogrzewania na jeden z systemów proekologicznych.

Jednocześnie nie można pominąć kwestii wsparcia finansowego w skali kraju, jakiego udziela Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Aktualnie NFOŚ1GW realizuje program REGION, który został uchwalony przez Zarząd NFOŚiGW w dniu 10 października 2016 r. Przewiduje się jego wdrażanie za pośrednictwem wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (wfośigw), które ze środków NFOŚiGW będą mogły otrzymać pożyczkę na wszystkie typy przedsięwzięć ujęte w planach działalności wfośigw, w tym również objętych dotychczasowym programem KAWKA, na preferencyjnych warunkach. Wfośigw, biorąc pod uwagę specyfikę i potrzeby regionów, będą mogły następnie, dysponując środkami udzielonymi przez NFOŚiGW. samodzielnie kształtować ostateczny zakres i warunki wsparcia, w tym dla osób fizycznych. Ma on charakter otwarty i posiada możliwość kształtowania przez wfośigw jego ostatecznej formy, tak aby dofinansowanie było dostępne dla osób fizycznych. Instrument ten przewiduje szczególne preferencje w zakresie działań przyczyniających się do poprawy jakości powietrza. Środki w ramach tego programu uruchomione zostały w dniu 1 lutego 2017 r. Planuje się, że w regionach środki mogą być dostępne od I kwartału br. do dnia 29 września 2017 r. lub do wyczerpania alokacji środków. Kwota alokacji do dofinansowania w formie pożyczki wynosi 200 min zł, w tym na przedsięwzięcia w obszarze odnawialnych źródeł energii oraz efektywności energetycznej przeznaczone zostanie 116 min zł.

NFOŚiGW dostrzegając potrzebę radykalnych działań na rzecz walki z niską emisją i chcąc wesprzeć samorządy terytorialne, poza uruchomieniem nowego instrumentu wsparcia skierowanego na regiony, który został opisany powyżej, NFOŚiGW podjął się realizacji unikatowego w skali europejskiej projektu partnerskiego pt. „ Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej OZE”, w którym uczestniczy 14 wfośigw oraz Województwo Lubelskie. Usługi doradcze są bezpłatne i dostępne dla każdego.

Należy również zwrócić uwagę, że NFOŚiGW dysponuje szeroką ofertą (nie tylko finansową) wpisując się w działania na rzecz likwidacji lub ograniczenia niskiej emisji. Wymienić należy chociażby następujące programy i działania:

1.    Poprawa jakości powietrza (w tym wsparcie dla geotermii, rozproszonych odnawialnych źródeł energii, zmniejszenia zużycia energii w budownictwie),

2.    Wsparcie przedsięwzięć w zakresie niskoemisyjnej i zasobooszczędnej gospodarki (w tym wsparcie dla efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych),

3.    Wsparcie dla innowacji sprzyjających zasobooszczędnej i niskoemisyjnej gospodarce,

4.    Działanie 1.2 Promowanie efektywności energetycznej i korzystania z odnawialnych źródeł energii w przedsiębiorstwach w ramach 1 osi priorytetowej POIiŚ 2014-2020,

5.    Działanie 1.3 Wspieranie efektywności energetycznej w budynkach w ramach 1 osi priorytetowej POliŚ 2014-2020,

6.    Działanie 1.5 Efektywna dystrybucja ciepła i chłodu w ramach I osi priorytetowej POIiŚ 2014-2020,

7.    Program Operacyjny PL 04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii finansowany ze środków Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Dodatkowo należy wspomnieć, że w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 realizowany będzie duży projekt, dedykowany bezpośrednio poprawie jakości powietrza na obszarze województwa śląskiego pt. „Kompleksowa likwidacja niskiej emisji na terenie konurbacji śląsko-dąbrowskiej”, na który przeznaczone zostało ponad 240 min EUR. W ramach projektu podejmowane są już następujące działania: wspieranie efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych, efektywna dystrybucja ciepła i chłodu, promowanie wykorzystania wysokosprawnej kogeneracji ciepła i energii energetycznej w konurbacji śląsko-dąbrowskiej.Ponadto wfośigw w każdym województwie dysponują również własnymi środkami finansowymi i mogą samodzielnie kształtować swoją ofertę programową finansowania przedsięwzięć proekologicznych.

Jednocześnie działania związane z ochroną najbiedniejszej części polskiego społeczeństwa znalazły wyraz w przygotowywanych przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów rekomendacjach dla Rady Ministrów - Programie „Czyste Powietrze”. Temu problemowi poświęcony został pkt 7 rekomendacji ,,włączenie pracowników socjalnych ośrodków pomocy społecznej w działania informacyjne w ramach pracy socjalnej w zakresie efektywnego wykorzystania energii w domu/mieszkaniu, możliwości pozyskania środków na wymianę kotłów, uzyskanie dodatków energetycznych, czy środków pieniężnych na dofinasowanie ogrzania domu/mieszkania w ramach dodatków mieszkaniowych”, oraz pkt 8 „opracowania kompleksowej polityki publicznej zapewniającej optymalną ochronę wrażliwych grup społecznych przed„ ubóstwem energetycznym ",

Odpowiadając na pytanie piąte i siódme dotyczące wprowadzenia przepisów nakazujących podłączanie się odbiorców indywidualnych, tam gdzie jest uzasadnione ekonomicznie i technicznie, do ciepła systemowego oraz w przypadku braku takiej możliwości montażu ekologicznych źródeł ciepła informuję, że odpowiedzią na to pytanie będzie realizacja przez Radę Ministrów pkt 4 rekomendacji „wprowadzenie jeszcze w 2017 r. wymogu stopniowego podłączania do sieci ciepłowniczej zlokalizowanych na terenach miejskich i podmiejskich budynków, o ile nie dysponują efektywnym źródłem ciepła, w taki sposób by minimalizować związane z tym koszty oraz zapewnić wsparcie finansowe osobom go potrzebującym", jak również pkt 1 „maksymalne przyspieszenie prac nad rozporządzeniem w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stale, które powinno zostać przyjęte najpóźniej do końca kwietnia 2017 roku, tak aby jego postanowienia zaczęły obowiązywać jeszcze przed rozpoczęciem sezonu grzewczego 2017/2018". Zgodnie z ww. rozporządzeniem, od października 2017 r. dostępne będą w sprzedaży oraz dopuszczone do montażu wyłącznie kotły o najlepszych parametrach emisyjnych, czyli klasy 5.

Odpowiadając na pytanie szóste dotyczące przyczyn wygaszenia programów priorytetowych NFOSiGW pt. Kawka oraz Ryś informuję, że ze względu na wieloaspektowość problematyki związanej z ochroną powietrza, oferta finansowa NFOSiGW w tym zakresie została poddana kompleksowej analizie i weryfikacji, której wyniki posłużyły do kształtowania obecnej oferty, z uwzględnieniem zasady niewypierania dostępnych środków zewnętrznych oraz możliwości finansowych i organizacyjnych Funduszu. W związku z powyższym, ze względu na zbliżone obszary wsparcia w programach Kawka, Prosument i Ryś, a także ze względu na konieczność dostosowania finansowania do realnych potrzeb i uwarunkowań regionów, NFOŚiGW przygotował nowy, jednolity i elastyczny mechanizm wsparcia dla przedsięwzięć finansowanych do tej pory w ramach ww. programów. Jest to program priorytetowy Region, o którym mowa w odpowiedzi na pytanie czwarte.

Odpowiadając na pytanie ósme dotyczące zasad egzekwowania przepisów dotyczących standardów emisyjnych dla kotłów na paliwa stałe, jak również wymagań dla paliw stałych, stosowanych w sektorze bytowo-komunalnym informuję, że zwracając się do Ministra Energii odpowiadającego za standaryzację paliw stałych oraz do Ministra Rozwoju odpowiedzialnego za wprowadzenie standardów emisyjnych dla kotłów, z sugestiami podjęcia prac legislacyjnych, spodziewam się, że przedmiotowe prace skutkujące docelowo przyjęciem zmian do obowiązujących w tym zakresie ustaw i rozporządzeń zaowocują także wprowadzeniem systemu kontroli i nadzoru rynku paliw oraz rynku produkcji urządzeń grzewczych.

Odpowiadając na pytanie dziewiąte dotyczące planów ograniczenia sprzedaż) produktów w butelkach typu PET informuję, że przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1863), która weszła w życie z początkiem 2014 r., nie przewidują obowiązkowego stosowania kaucji na opakowania po napojach ale jednocześnie tego nie zabraniają. Oznacza to, że przedsiębiorcy mogą dobrowolnie stosować tego typu instrument wspomagający pozyskiwanie opakowań i odpadów opakowaniowych. 1 tak się też dzieje w przypadku niektórych napojów, gdzie producenci ustalają i pobierają kaucję od jednostek handlowych za opakowania, która poprzez te jednostki pobierana jest od ostatecznego nabywcy tych produktów. Zasady pobierania kaucji ustalają więc między sobą wprowadzający produkt) w opakowaniach oraz sprzedawcy tych produktów. Ponadto, zgodnie z art. 26 cytowanej wyżej ustawy przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach mogą zawierać porozumienia z Ministrem Środowiska w zakresie utworzenia i utrzymania systemu zbierania, transportu, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów opakowaniowych, w którym może zostać zastosowany mechanizm kaucji. Porozumienia takie mogą być zawierane również w przypadku produktów w opakowaniach jednostkowych jednorazowego użytku w zakresie utworzenia i utrzymania systemu zbierania tego typu odpadów (np. butelek PET). Jednak żaden z przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach do dnia dzisiejszego nie zdecydował się na zawarcie porozumienia z Ministrem Środowiska. Obecnie w resorcie środowiska trwają analizy możliwości wprowadzenia w Polsce przepisów zobowiązujących do stosowania kaucji na niektóre opakowania. Dopiero po przeprowadzeniu tych analiz podjęte będą decyzje co do ewentualnych zmian prawa w tym zakresie.

Odpowiadając na pytanie dziesiąte dotyczące rozwoju systemu monitoringu jakości powietrza informuję, że działanie to ma charakter ciągły i jest sukcesywnie realizowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska, z wykorzystaniem środków finansowych NFOŚiGW/wfośigw, jak również środków zagranicznych. Dodatkowo działanie to znalazło swoje odzwierciedlenie w przytoczonym wyżej Programie „Czyste Powietrze” w rekomendacji pt. „rozwój sieci stacji pomiarowych składających się na państwowy system monitoringu powietrza, co umożliwi w szczególności identyfikację źródeł zanieczyszczeń ”. Ponadto odnosząc się do drugiej części pytania dotyczącego obniżenia poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu do norm określonych w prawodawstwie unijnym informuję, że krajowy system oceny i zarządzania jakością powietrza jest oparty na wymaganiach unijnych, tj.:

a)    dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu;

b)   dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy.

Ww. regulacje prawa unijnego zostały transponowane do prawa krajowego poprzez przepisy ustawy Poś oraz odpowiednie akty wykonawcze do ustawy, w tym rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (poz. 1031). Wobec czego obowiązujące poziomy dopuszczalne i docelowe substancji w powietrzu, które podlegają ocenie jakości powietrza w Polsce są takie same jak w pozostałych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Odpowiadając na pytanie jedenaste dotyczące wsparcia organizacyjnego i finansowego palcówek badawczo-rozwojowych prowadzących do wykorzystania niskoemisyjnych paliw informuję, że działanie to jest planowane do realizacji, zgodnie z pkt 14 rekomendacji dla Rady Ministrów pt. ,, utworzenie w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju instrumentu dedykowanego wsparciu rozwoju technologii niskoemisyjnych, w szczególności zorientowanych na poprawę jakości powietrza

Podsumowując chciałbym wyjaśnić, że postulaty ujęte w interpelacji są mi znane. Popieram także wprowadzenie odpowiednich mechanizmów prowadzących do poprawy jakości powietrza w kraju, ale może to być osiągnięte wyłącznie w wyniku ścisłej współpracy z właściwymi resortami oraz przy udziale administracji samorządowej.

Z poważaniem

Z up. Ministra Paweł Sałek Sekretarz Stanu Ministerstwo Środowiska / - podpisany cyfrowo/

Do wiadomości:

1.    Departament Spraw Parlamentarnych oraz Obsługi Rad, Zespołów i Pełnomocników w KPRM,

2.    Biuro Ministra w/m.