2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie wprowadzenia w Polsce pilotażowego programu termomodernizacji STOP SMOG.

ZAPYTANIE NR 20169
Wpłyneło dnia: 23.02.2018, Ogłoszone dnia:
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat:

Szanowny Panie Premierze,

powszechnie wiadomo, że smog zawiera substancje toksyczne i rakotwórcze. Według danych Unii Europejskiej z powodu smogu umiera w Polsce ponad 40 tys. osób rocznie. Złe samopoczucie, nasilenie dolegliwości oddechowych, infekcje oddechowe to objawy, jakie towarzyszą zjawisku smogu. Długotrwałe narażenie na smog zwiększa ryzyko nowotworów, chorób układu oddechowego, naczyniowo-sercowego, odpornościowego.

22 lutego 2018 roku podczas konferencji powiedział Pan: ”Ruszamy z programem, który sprawi, że powietrze w Polsce będzie czyste”.

Niestety, do programu zakwalifikowano, nie wiadomo na podstawie jakich kryteriów, miasta poniżej 100 tysięcy mieszkańców. Jest to dyskryminujące dla dużych miast szczególnie śląskich, których przemysłowy charakter sprzyja większej częstotliwości występowania smogu niż w innych rejonach Polski. Do takich miast należą: Ruda Śląska, Chorzów, Bytom, Tychy, Zabrze, Gliwice, Rybnik, Katowice Dąbrowa Górnicza i wiele innych ze śląskiej aglomeracji. Miasta te zajmują czołowe miejsca pod względem zanieczyszczenia powietrza na liście miast europejskich.

Niesprawiedliwe i nieuzasadnione wydaje się wprowadzone kryterium liczebności mieszkańców przy kwalifikacji do programu. Czy rząd tym samym skazuje miasta powyżej 100 tys. mieszkańców na samodzielną walkę ze smogiem? Bez wsparcia państwa te miasta nie mają szans poradzić sobie i ze smogiem, i ze skażonymi niejednokrotnie gruntami, i ze szkodami pogórniczymi.

W związku z powyższym kieruję do Pana Premiera pytania:

1. Jakie jest uzasadnienie zastosowania kryterium liczebności mieszkańców miast zakwalifikowanych do wspomnianego programu?

2. Jakie jest uzasadnienie odrzucenia miast dużych, które jednocześnie zajmują czołowe miejsca na europejskiej liście zanieczyszczonych pod względem powietrza miast?

3. Czy lista miast zakwalifikowanych do programu jest listą zamkniętą?

4. Co rząd proponuje miastom, które zajmują czołowe miejsca na europejskiej liście zanieczyszczenia powietrza?

5. Czy samorządy na Śląsku, które samodzielnie rozpoczęły walkę ze smogiem otrzymają wsparcie rządowe w zakresie dofinansowania wymiany kotłów, termoizolacji budynków lub podłączeń do sieci ciepłowniczej?

Z wyrazami szacunku

Danuta Pietraszewska

ODPOWIEDŹ
Nadawca: Marcin Ociepa - podsekretarz stanu w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii
Wpłyneła dnia: 30.03.2018 r., Ogłoszona dnia:

Szanowny Panie Marszałku,

Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Danuty Pietraszewskiej (K8INT20169) w sprawie wprowadzenia w Polsce pilotażowego programu termomodernizacji STOP SMOG uprzejmie przekazuję poniższe wyjaśnienia.

Kryterium kwalifikacji miast do programu STOP SMOG stanowiło umieszczenie ich na opublikowanej w 2016 r. przez Światową Organizację Zdrowia liście 50 europejskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem. Do programu pilotażowego zakwalifikowane zostały wszystkie polskie miasta z tej listy liczące mniej niż 100 tys. mieszkańców (łącznie 23 miasta). Decyzja o wyborze miast poniżej 100 tys. mieszkańców podyktowana została przede wszystkim dużo większym nasileniem występowania ubóstwa energetycznego na terenie miejscowości poniżej 100 tys. mieszkańców (zgodnie z raportem Instytutu Badań Strukturalnych z lutego 2018 r. 87% gospodarstw domowych funkcjonujących w Polsce w warunkach ubóstwa energetycznego zlokalizowanych jest na terenie miejscowości liczących mniej niż 100 tys. mieszkańców). Kolejnym argumentem za wyborem miejscowości o takiej liczebności jest chęć sprawnego przeprowadzenia kompleksowego projektu pilotażowego na terenie całych gmin dla potrzeb uzyskania doświadczeń skalowalnych następnie na poziom ogólnopolski, co z natury rzeczy łatwiejsze jest w mniejszych ośrodkach miejskich.

Warto nadmienić, że miasta, które zamieszkuje więcej niż 100 tys. mieszkańców, znajdujące się na opublikowanej w 2016 r. przez Światową Organizację Zdrowia liście 50 europejskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem, zostaną objęte indywidualnym trybem postępowania. Wśród tych miast są miasta śląskie wskazane przez Panią Poseł, tj.: Tychy, Zabrze, Gliwice, Rybnik, Katowice, Dąbrowa Górnicza. Ustalenie szczegółów planów naprawczych realizowanych przez Rząd z udziałem marszałków województw oraz władz danej JST dla tych miast dokonane zostanie po przeprowadzeniu rozmów z udziałem ich władz oraz z udziałem lokalnych NGOs zajmujących się kwestią jakości powietrza w tych miastach. Rozmowy takie zainicjowane zostaną przez przedstawicieli Rządu w kwietniu 2018 r.

Doświadczenia wyniesione z przeprowadzenia projektu pilotażowego oraz wyniki przeglądu dostępnych środków publicznych będą podstawą do sformułowania ogólnopolskiego programu poprawy jakości powietrza, którego podstawowym narzędziem będzie termomodernizacja budynków jednorodzinnych należących do osób ubogich energetycznie. Ogłoszenie i konsultacje publiczne takiego programu planowane jest w IV kwartale 2018 r., kiedy to już zakończone zostaną działania związane z uchwaleniem nowelizacji ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, podpisaniem porozumień z gminami biorącymi udział w projekcie pilotażowym, jak również rewizją i remanentem środków publicznych dostępnych na poprawę jakości powietrza w Polsce oraz sprowadzeniem ich wydatkowania do wspólnego mianownika.

Ustalenie jednolitych reguł wydatkowania środków finansowych będzie obejmowało środki z wielu dostępnych źródeł tj. z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który ma możliwość zmobilizowania ok. 15,5 mld PLN na ten cel, z Regionalnych Programów Operacyjnych, z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Działania te pozwolą zaplanować optymalny sposób wydatkowania tych środków w ramach ogólnopolskiego programu, który stworzony zostanie na podstawie doświadczeń i best practises projektów pilotażowych realizowanych z udziałem 33 gmin z listy Światowej Organizacji Zdrowia. Działania te stanowić będą również podstawę do przygotowania stosownego źródła finansowania tej kwestii ze środków kolejnej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej na lata 2021 – 2027.

Wszystkie miasta i samorządy w Polsce (w tym miasta i samorządy na Śląsku), które samodzielnie rozpoczęły walkę ze smogiem, otrzymają wsparcie w sposób naturalny dzięki powyższym działaniom Rządu, których efektem będzie w szczególności wypracowanie optymalnego modelu koordynacji działań (w tym również związanych z finansowaniem wymiany kotłów, termomodernizacji budynków czy podłączeń do sieci gazowej bądź ciepłowniczej) podejmowanych na różnych szczeblach administracji i w różnych obszarach odpowiedzialności w celu uzyskania konkretnych, wymiernych efektów poprawy jakości powietrza.

Jednym z takich konkretnych przejawów wsparcia samorządów przez Rząd będzie możliwość korzystania przez samorządy lokalne z systemu informatycznego tworzonego przez administrację rządową służącego do inwentaryzacji źródeł niskiej emisji, kwalifikacji budynków mieszkalnych do programu termomodernizacji połączonej z wymianą wysokoemisyjnych źródeł oraz szeregu innych zastosowań optymalizujących działania administracji publicznej różnych szczebli mające na celu poprawę jakości powietrza. Działania na rzecz stworzenia tego systemu prowadzi Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii, które prowadzi działania koordynujące związane z realizacją Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju przewiduje w szczególności:

  • - kompleksowe działania służące ograniczeniu niskiej emisji, związane m.in. z promowaniem publicznego transportu niskoemisyjnego, termomodernizacją, rozwojem sieci ciepłowniczych i wymianą lub modernizacją urządzeń grzewczych;
  • - rozwiązanie kwestii środowiskowych, w tym zmniejszenie problemu zanieczyszczeń powietrza i emisji gazów cieplarnianych oraz dostosowanie/adaptacja obszarów zurbanizowanych do zmian klimatu, szczególnie w kontekście średnich miast tracących funkcje gospodarcze;
  • - podniesienie efektywności energetycznej;
  • - optymalizację budowy, rozbudowy i modernizacji sieci ciepłowniczej w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw oraz zwiększenia dostępu nowych odbiorców;
  • - stymulowanie rozwoju alternatywnych, bezemisyjnych źródeł ciepła (m.in. taniego ogrzewania elektrycznego), co przyczyni się do obniżenia niskiej emisji, w szczególności na terenach słabiej zurbanizowanych;
  • - rozwój efektywnego energetycznie niskoemisyjnego ciepłownictwa systemowego i małych kotłowni lokalnych, stosowanie kogeneracji w wytwarzaniu ciepła – ze względu na neutralność emisyjną zwłaszcza na poziomie kotłowni lokalnych, standaryzacja kotłów grzewczych na paliwa stałe oraz paliw stałych wykorzystywanych w ogrzewaniu indywidualnym i kotłowniach lokalnych.

Narzędziem wspierającym taką holistyczną współpracę między Rządem a samorządami będzie przygotowywana przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii we współpracy z trzema instytutami badawczo-naukowymi oraz Krakowskim Alarmem Smogowym platforma informatyczna, która stanowić będzie zintegrowany system wsparcia polityk i programów ograniczenia niskiej emisji (ZONE). Podstawowym celem projektu ZONE jest opracowanie i wdrożenie, opartego o odpowiednie regulacje prawne, systemu gromadzenia, przetwarzania i weryfikacji szeregu danych i informacji umożliwiających sprawne i precyzyjne przeprowadzenie procesu szacowania wielkości niskiej emisji w Polsce oraz przygotowanie i udostępnienie danych dla systemów wspomagania decyzji z uwzględnieniem zasad kontroli i oceny kosztów. Jednym z głównych praktycznych celów projektu ZONE będzie zaprezentowanie możliwości opracowywanego systemu do szeroko rozumianego zarządzania niską emisją z wykorzystaniem elementów zaawansowanych systemów wspomagania decyzji uwzględniających elementy modelowania matematycznego i systemów prognostycznych opartych na możliwości tworzenia scenariuszy działań oraz szacowania kosztów (w tym zdrowotnych i redukcji emisji), czy prowadzenia skutecznej egzekucji istniejących czy przyszłych przepisów. Pozwoli to na wskazanie możliwości wdrożenia wielokryterialnych zasad optymalizacyjnych niezbędnych przy podejmowaniu decyzji w obszarze zarządzania niską emisją.

Z wyrazami szacunku

z up. Ministra

Marcin Ociepa

Podsekretarz Stanu /-/

/podpisano elektronicznie/