2015 Danuta Pietraszewska

A+

Interpelacja w sprawie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych

ZAPYTANIE NR 10404
Wpłyneło dnia: 20-02-2017, Ogłoszone dnia:
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

W związku z interwencjami rodziców, opiekunów osób niepełnosprawnych od urodzenia zwracam się do Pani Minister z niniejszą interpelacją.

W chwili obecnej minimalna wysokość pobieranej emerytury przez część opiekunów osób niepełnosprawnych od urodzenia wynosi od 650 zł do (od marca 2017) 1000 zł brutto. Wśród tych osób są głównie matki, które skorzystały w latach 1989–1997 z prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, któremu przysługiwała dawna I grupa inwalidzka, jak również w pewnych wypadkach dawna II grupa inwalidzka, oraz matki/ojcowie, którzy nie skorzystali z wcześniejszej emerytury. Otrzymują oni emerytury z innych tytułów np.: pracownicze, emerytury urzędowe, emerytury po rencie, a także w nielicznych przypadkach renty inwalidzkie.

Wysokość ich emerytur i rent stoi w rażącej asymetrii w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, którego wysokość wynosi 1.406,00 zł netto dla niepracującego rodzica, który opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Osoby, które pobierają świadczenia emerytalne lub rentowe są w praktyce karane za to, iż podczas sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, dodatkowo pracowały zawodowo. Otrzymują one upokarzająco niską emeryturę/rentę nie mając jednocześnie uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to naruszenie art. 2 Konstytucji RP, który odwołuje się do zasady sprawiedliwości społecznej.

Z uwagi na okoliczności, rodzice wychowujący niepełnosprawne dzieci, pobierający tak zróżnicowane świadczenia, mają takie same obowiązki oraz koszty związane ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a takie różnicowanie wysokości pobieranych świadczeń nie ma realnego przełożenia na rzeczywiste potrzeby. Takie dysproporcje prowadzą do zwiększenia się liczby osób żyjących w ubóstwie, gdyż to właśnie opiekunowie osób niepełnosprawnych, z uwagi na długoletni charakter takiej opieki, są na to ubóstwo narażeni. Dlatego też, mając na względzie obowiązujące obecnie przepisy, nie jest zasadnym dalsze utrzymywanie tej społecznej nierówności. Konieczna jest zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. uchylenie art. 17 ust. 5 pkt. 1) lit. a); i zastosowanie regulacji tymczasowej na okres przejściowy do zakończenia prac Zespołu d/s Rozwiązań w zakresie Poprawy Osób Niepełnosprawnych i Członków ich Rodzin.

W grupie opiekunów na świadczeniach emerytalnych znajdują się osoby pobierające świadczenia emerytalne niższe od najniższych w kwocie 600-700 zł. W tej grupie najuboższych opiekunów znajdują się głównie opiekunowie w wieku 64 plus, którzy opiekę pełnią od 35-40 lat. Osoby te w trakcie pełnienia opieki przebywały na rentach chorobowych lub musiały zrezygnować z pracy i nie wypracowały wymaganych 20 lat dla kobiet stażu składkowego na Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Otrzymując dodatek w postaci części świadczenia pielęgnacyjnego, od którego odprowadzana byłaby refundowana składka na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - mogłyby uzupełnić brakujące okresy składkowe i otrzymać emeryturę minimalną. Pozwoli im to w przyszłości również uniknąć ryzyka pozostania bez środków do życia w przypadku ewentualnej śmierci dziecka. Cześć grupy opiekunów na świadczeniach emerytalno-rentowych tj. opiekunowie na wcześniejszych emeryturach z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, od marca br. otrzyma minimalna emeryturę 1000 zł brutto. Ta regulacja nie objęła opiekunów pobierających świadczenia emerytalne i rentowe niższe od najniższej emerytury, co spowodowało kolejny podział w grupie opiekunów i jest odbierane jako działanie faworyzujące wybraną grupę i odmienne traktowanie podmiotów, które znajdują się w podobnej sytuacji faktycznej. Cechą relewantną opiekunów na świadczeniach emerytalnych jest urodzenie i opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia skutkiem czego wystąpiły w całej grupie opiekunów/matek takie cechy wspólne jak niemożność podjęcia i kontynuowania pracy zarobkowej, co przyniosło skutek w postaci nie spełnienia wymogów koniecznych do uzyskania pełnej bądź godziwej emerytury. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 559) wprowadziła wyższe kwoty świadczenia pielęgnacyjnego na najbliższe lata. Opiekunowie przebywający na rentach w zdecydowanej większości zrezygnowali z renty na rzecz znacząco wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i ponieważ za świadczeniem pielęgnacyjnym podąża również opłacanie składki emerytalnej mogą oni „dopracować” brakujące lata składkowe do minimalnej emerytury.

Jednak nie mogły i nadal nie mogą tego zrobić osoby, które w 2014 r. ukończyły 60 lat i już były na emeryturach oraz osoby, które pobierały wcześniejsze emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. One nie mogą zrezygnować z emerytury i uzyskać korzystniejszego świadczenia. Nie mają tez możliwości „dopracować” na świadczeniu pielęgnacyjnym brakujących lat wymaganych do uzyskania minimalnej emerytury. Przeszkodą w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego stał się więc również wiek opiekuna. Kolejne zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych po 2014 r. najdotkliwiej dotknęły najstarszych wiekiem opiekunów, praktycznie wypychając tę grupę z systemu wsparcia.

Nie jest akceptowalne dzielenie opiekunów osób niepełnosprawnych, zwłaszcza, że taki podział jest działaniem głęboko niehumanitarnym ponieważ dotyczy grupy najstarszych opiekunów, którzy sami potrzebują wsparcia i zwiększonej opieki medycznej z racji własnego wieku, którzy znaleźli się w sytuacji wykluczenia społecznego nie z własnej winy. Te osoby nie mogą dłużej czekać.

Proponuje się, aby opiekunowie, którzy posiadają orzeczenia wydane wcześniej niz. np. przed rokiem 2015 mieli obowiązek zweryfikowania orzeczeń Komisji ZUS, jeśli zechcą wystąpić o dodatek do emerytury lub renty.

W związku z powyższym kieruję do Pani Minister pytanie:

Pani Minister czy rząd podjął jakiekolwiek działania i w jakim zakresie, które mogłyby znieść tę głęboko krzywdzącą niesprawiedliwość?

Z wyrazami szacunku

Danuta Pietraszewska

ODPOWIEDŹ
Nadawca: Bartosz Marczuk - podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Wpłyneła dnia: 15-03-2017, Ogłoszona dnia:

Odpowiadając na wystąpienie z dnia 3 marca 2017 r. znak: K8INT10404, dotyczące interpelacji Danuty Pietraszewskiej, w sprawie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprzejmie informuję;

W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są obecnie analizy możliwych do wprowadzenia zmian w systemie wsparcia osób niepełnosprawnych, ich rodzin oraz opiekunów osób niepełnosprawnych. W toku prowadzonych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prac, analizowane są wszystkie postulaty i propozycje rozwiązań, w tym również zgłaszane przez środowiska skupiające osoby niepełnosprawne oraz opiekunów osób niepełnosprawnych w zakresie należącym do ministerstwa, w tym, także postulat braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów mających ustalone prawo do własnego świadczenia emerytalno-rentowego w kwocie niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że postulaty środowiska osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, a także przede wszystkim kwestia niezrealizowanego przez rząd i parlament poprzedniej kadencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, są między innymi, przedmiotem prac międzyresortowego Zespołu do spraw Opracowania Rozwiązań w zakresie Poprawy Sytuacji Osób Niepełnosprawnychi Członków ich Rodzin, który został powołany przez Panią Premier Beatę Szydło zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów nr 89 z dnia 29 sierpnia 2016 r.

W skład zespołu, obok przedstawicieli Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, weszli również m.in. przedstawiciele resortów zdrowia, edukacji i finansów.

Do zadań Zespołu należy opracowanie:

1) analizy aktualnej sytuacji osób niepełnosprawnych i członków ich rodzin ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do edukacji, kultury, zatrudnienia oraz świadczeń zdrowotnych;

2) kompleksowych rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych i członków ich rodzin z uwzględnieniem postanowień Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169);

3) propozycji rozwiązań legislacyjnych i systemowych mających na celu poprawę sytuacji osób niepełnosprawnych i członków ich rodzin.

Niemniej, wskazanie zakresu ewentualnych zmian i rozwiązań systemowych nie jest możliwe na tak wczesnym etapie ww. prac.

Ponadto, obok powyższych prac, wprowadzono szereg, wskazanych poniżej rozwiązań, mających na celu zwiększenie wsparcia osób niepełnosprawnych i ich rodzin.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy o świadczeniach przedemerytalnych wprowadzającej możliwość nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub świadczenia przedemerytalnego przez byłych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy utracili prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna z powodu śmierci osoby niepełnosprawnej nad którą opieka była sprawowana.

Wprowadzająca powyższe ustawa z dnia 6 października 2016 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1940), weszła w życie 1 stycznia 2017 r.

Ponadto, istotnym działaniem zwiększającym wsparcie materialne dla osób niepełnosprawnych i ich rodzin jest znaczne podwyższenie następujących świadczeń:

-świadczenie pielęgnacyjne - od 1 stycznia 2017 r., w wyniku zastosowania po raz pierwszy waloryzacji świadczenia pielęgnacyjnego o wskaźnik wzrostu płacy

- minimalna emerytura - od 1 marca 2017 r. waloryzacja emerytur i rent, spowodowała wzrost najniższej emerytury o 117,44 zł, co oznacza, że minimalna emerytura wynosi 1000 zł,

- renta socjalna - od 1 marca 2017 r. wzrosła także renta socjalna o 98,65 zł do 840 zł.

Ponadto, z dniem 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 maja 2016 r.o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 972), która realizuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt SK 7/11.

Dzięki zmianom wprowadzonym ww. ustawą, w rodzinach, w których wychowywana jest więcej niż jedna osoba niepełnosprawna, więcej niż jeden opiekun będzie mógł pobierać świadczenie opiekuńcze z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. W szczególności, jeśli w jednej rodzinie jest np. dwoje dzieci niepełnosprawnych, każdy z rodziców będzie mógł otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zakończenia aktywności zawodowej spowodowanego koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Jednocześnie należy podkreślić, że z dniem 1 kwietnia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), wprowadzająca Program „Rodzina 500+”. Ustawa wprowadziła do systemu prawnego nowe świadczenie  świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie.

Przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, które wynosi 800 zł na osobę w rodzinie lub 1200 zł w przypadku rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym. Kryterium dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym jest więc wyższe o 50%. Ponadto, należy podkreślić, że szacuje się, że liczba dzieci niepełnosprawnych w gronie dzieci uprawnionych do świadczenia wychowawczego wynosi ok. 220 tys. Stanowią one 90% wszystkich niepełnosprawnych dzieci w wieku do 18 roku życia.

Dla rodzin niezamożnych, zbliżających się poziomem dochodów do wartości minimum socjalnego, wprowadzono, poprzez kryterium dochodowe, możliwość otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Natomiast świadczenie wychowawcze na drugie i kolejne dziecko ma charakter powszechny i demograficzny.

MINISTER

z up.

Bartosz Marczuk

PODSEKRETARZ STANU

/-podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/