2015 Danuta Pietraszewska

A+

Zapytanie w sprawie usługi wywozu śmieci w świetle nowych przepisów o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

ZAPYTANIE NR 5322
Wpłyneło dnia: 26-09-2013, Ogłoszone dnia: 10-10-2013 - posiedzenie nr 51
Nadawca: Danuta Pietraszewska
Adresat: Minister Środowiska

Szanowny Panie Ministrze! W związku z licznymi interwencjami przedsiębiorców w moim biurze poselskim w Rudzie Śląskiej w sprawie faktur za usługę wywozu śmieci zwracam się do Pana Ministra z zapytaniem w ww. kwestii.

W świetle znowelizowanej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zasady uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustala rada gminy. Obowiązkiem objętych systemem odbioru tych odpadów jest złożenie do prezydenta miasta deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tu właśnie pojawia się pierwsza dla przedsiębiorców niejasność. Przed nowelizacją przedsiębiorca mógł zawrzeć umowę o wywóz śmieci z dowolnie wybranym przez siebie usługodawcą. Teraz jest on narzucony przez gminę. Jedynym dokumentem mówiącym o wywozie śmieci jest ww. deklaracja. Przedsiębiorcy nie wiedzą, czy jest ona równoznaczna z umową, jaką zawierali przed nowelizacją. Drugim, ważniejszym dla przedsiębiorców problemem jest brak faktur za usługę wywozu śmieci, co jest kosztem kwalifikowanym jako koszt prowadzenia działalności gospodarczej. Przed nowelizacją koszt ten księgowany był na podstawie faktur otrzymywanych od usługodawcy. Aktualnie w urzędzie miasta (w przypadku Rudy Śląskiej) zainteresowani otrzymują odpowiedź, że gmina nie jest w tym zakresie podatnikiem VAT i nie wystawia faktur za wywóz śmieci. W przypadku gdy przedsiębiorca nie dostaje faktury, nie będzie on mógł odliczyć podatku VAT z usługi wywozu śmieci od VAT, który będzie musiał został odprowadzony przez przedsiębiorcę do urzędu skarbowego. Zainteresowani zastanawiają się więc, jak mają księgować poniesione za wywóz śmieci wydatki oraz dlaczego pozbawiono ich możliwości odliczania VAT. W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra pytania: Szanowny Panie Ministrze: 1. Czy deklaracja złożona w gminie jest równoznaczna z umową o wykonanie usługi wywozu śmieci? 2. Jak przy braku faktur za usługę wywozu śmieci przedsiębiorcy mają księgować poniesione z tego tytułu koszty? 3. Dlaczego przedsiębiorcy zostali pozbawieni możliwości odliczania podatku VAT z faktur za usługę wywozu śmieci od podatku VAT, który będą musieli odprowadzać do urzędu skarbowego?
ODPOWIEDŹ
Nadawca: Piotr Grzegorz Woźniak - podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska
Wpłyneła dnia: 24-10-2013, Ogłoszona dnia: 07-11-2013 - posiedzenie nr 53

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na zapytanie z dnia 17 września 2013 r. (przekazane przy piśmie marszałka Sejmu z dnia 20 września 2013 r., znak: SPS-024-5322/13) w sprawie usługi wywozu odpadów w świetle nowych przepisów o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poniżej przedstawiam stosowne wyjaśnienia. Zgodnie z art. 6c ust. 1 ustawy z dnia 19 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r. poz. 319, z późn. zm.) gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Dodatkowo zgodnie z ust. 2 ww. artykułu rada gminy może w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego postanowić o odbieraniu odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne. W obu przypadkach gmina zobowiązana jest do zorganizowania odbioru od właścicieli nieruchomości odpadów komunalnych, które zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z dnia 21 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1206) zaklasyfikowane zostały pod kodem 20 01.
Mając na uwadze powyższe, informuję, iż w przypadku kiedy gmina objęła systemem odbioru odpadów komunalnych nieruchomości niezamieszkałe (na przykład nieruchomości, na terenie których prowadzona jest działalność gospodarcza), właściciel nieruchomości składa do gminy deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wnosi obliczoną opłatę za ww. usługę do gminy. Na mocy art. 6r ustawy z dnia 19 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy, którego przeznaczenie jest ściśle określone, a mianowicie ma pokrywać koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Wysokość tej opłaty jest ustalana odrębnie przez każdą gminę w drodze uchwały rady gminy, w oparciu o określone w ww. ustawie zasady. Przedmiotowa opłata nosi cechy zobowiązania publicznoprawnego, bowiem ma charakter obligatoryjny (szczególnie objawiający się w uprawnieniu gminy do określenia zgodnie z art. 6o ww. ustawy jej wysokości w drodze decyzji w przypadku niewywiązania się mieszkańca gminy z obowiązku deklaracyjnego), a wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta w odniesieniu do tej opłaty przysługują uprawnienia organów podatkowych i egzekucyjnych (art. 6q i 6qa tej ustawy). Tym samym działania gmin w tym zakresie mają charakter władczy, a co za tym idzie, czynności te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, o którym mowa w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą VAT, a w gminach nie powstaje podatek należny od tejże opłaty. Oznacza to zatem, iż nie ma również podstaw do dokumentowania przedmiotowej opłaty fakturą VAT, skoro nie jest to czynność podlegająca temu podatkowi. Istotne znaczenie ma jednakże fakt prawidłowego udokumentowania kosztów uzyskania przychodów, w tym dotyczących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330, z późn. zm.) do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzić w postaci zapisu każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym. Podstawę zapisów w księgach rachunkowych stanowią dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji gospodarczej (art. 20 ust. 2 ustawy). Z kolei na podstawie art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych. W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa w drodze decyzji wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę uzasadnione szacunki, w tym średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze (art. 6o ustawy). Zatem złożona deklaracja określa wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, natomiast podstawę do ujęcia w każdym okresie sprawozdawczym w księgach rachunkowych kwoty wynikającej z tej deklaracji stanowi dokument wewnętrzny wystawiany przez jednostkę (polecenie księgowania). Decyzja określająca wysokość opłat za gospodarowanie odpadami co do zasady stanowi podstawę do ujęcia w księgach rachunkowych korekty kosztów, w przypadku gdy decyzja ta będzie dotyczyła zmiany wysokości opłat. Dowody księgowe stanowiące podstawę zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów określa rozporządzenie ministra finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 152, poz. 1475, z późn. zm.). Stosownie do § 12 ust. 3 pkt 1 ww. rozporządzenia podstawą zapisów w księdze są dowody księgowe, którymi są faktury, faktury VAT RR, rachunki oraz dokumenty celne wystawione zgodnie z odrębnymi przepisami, a także inne dowody wymienione w § 13 i 14 stwierdzające fakt dokonania operacji gospodarczej zgodnie z jej rzeczywistym przebiegiem i zawierające co najmniej: a) wiarygodne określenie wystawcy lub wskazanie stron (nazwę i adresy) uczestniczących w operacji gospodarczej, której dowód dotyczy; b) datę wystawienia dowodu oraz datę lub okres dokonania operacji gospodarczej, której dowód dotyczy, z tym że jeżeli data dokonania operacji gospodarczej odpowiada dacie wystawienia dowodu, wystarcza podanie jednej daty; c) przedmiot operacji gospodarczej i jego wartość oraz ilościowe określenie, jeżeli przedmiot operacji jest wymierny w jednostkach naturalnych; d) podpisy osób uprawnionych do prawidłowego udokumentowania operacji gospodarczych - oznaczone numerem lub w inny sposób umożliwiający powiązanie dowodu z zapisami księgowymi dokonanymi na jego podstawie. Zgodnie z § 13 pkt 4 i 5 rozporządzenia ministra finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów za dowody księgowe uważa się również dowody opłat pocztowych i bankowych, inne dowody opłat, w tym dokonywanych na podstawie książeczek opłat, oraz dokumenty zawierające dane, o których mowa w § 12 ust. 3 pkt 2. Zapisu w podatkowej księdze przychodów i rozchodów dotyczącego opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi należy zatem dokonać na podstawie dowodu księgowego określonego przepisami ww. rozporządzenia. Odnosząc się do możliwości zaliczenia opłaty za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych do kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, mając na uwadze stanowisko ministra finansów, informuję, iż zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą PIT, oraz art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą CIT, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów niestanowiących kosztów podatkowych wymienionych w art. 23 ustawy PIT i art. 16 ustawy CIT. Przepisy ustaw o podatku dochodowym zarówno ustawy PIT, jak i ustawy CIT, definiując koszty uzyskania przychodów, nie zawierają jednocześnie pozytywnego katalogu kosztów, jakie mogą być uznane za koszty podatkowe. Przepisy ww. ustaw wskazują jedynie na określone cechy, jakie musi spełniać dany wydatek, aby mógł być uznany za koszty uzyskania przychodów. Przede wszystkim koszty te nie mogą być wymienione w katalogu kosztów negatywnych, o których mowa w art. 23 ustawy PIT i art. 16 ustawy CIT. Ponadto wydatki poniesione przez podatnika mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu dochodu do opodatkowania jedynie wówczas, gdy służą osiągnięciu przychodów, czyli istnieje związek przyczynowy pomiędzy kosztami a możliwością uzyskania przychodów rozumianą również jako zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Wydatki związane z opłatą za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych nie są ujęte w katalogu kosztów nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów. Przyjmując zatem, iż przedmiotowa opłata związana jest z prowadzoną działalnością gospodarczą, wydatek z tego tytułu może być uwzględniony w kosztach podatkowych. Jednocześnie należy wyjaśnić, iż na gruncie ustawy PIT oraz ustawy CIT opłatę za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych uznaje się za koszty uzyskania przychodów inne niż bezpośrednio związane z przychodami, które są potrącalne w dacie ich poniesienia (art. 22 ust. 5c zdanie pierwsze ustawy PIT i art. 15 ust. 4d zdanie pierwsze ustawy CIT). Natomiast odnosząc się bezpośrednio do kwestii prawa podatnika do odliczenia podatku naliczonego, należy wskazać, iż z art. 86 ust. 1 ustawy VAT jednoznacznie wynika, że podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje co do zasady prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w sytuacji, gdy nabywane przez niego towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Przepis ten ma źródło w art. 168 ww. dyrektywy 2006/112/WE. Jednocześnie zgodnie z art. 86 ust. 2 ustawy VAT kwotę podatku naliczonego stanowi co do zasady suma kwot podatku określona w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług. Zatem aby móc realizować prawo do odliczenia podatku naliczonego (czy też w ogóle mówić o prawie do odliczenia) na poprzednim etapie obrotu, musi powstać podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących dokonane zakupy. W przypadku opłaty za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych, po stronie gminy nie powstaje obowiązek rozliczenia podatku należnego od otrzymanej opłaty, bowiem nie jest to wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu, nie powstaje w tej sytuacji również obowiązek wystawienia przez gminę faktury VAT. Oznacza to, że nie ma podatku naliczonego w świetle definicji zawartej w art. 86 ust. 2 ustawy VAT od tej opłaty, który mógłby być rozliczony przez wnoszącego opłatę, a zatem nie można w tym przypadku mówić o pozbawieniu podatników prawa do odliczenia podatku naliczonego.